Gasunie Archieven - Utilities

Gasunie en Vopak kondigden aan dat zij een samenwerkingsovereenkomst zijn aangegaan. De bedrijven willen samen terminalinfrastructuur ontwikkelen voor de invoer van waterstof via Nederlandse en Duitse havens.

Volgens de partners is grootschalige import van groene waterstof essentieel voor het behalen van de Europese Green Deal en de Fit for 55-doelstellingen. Men verwacht dan ook in 2025 de eerste groene waterstof te kunnen importeren. Om de invoer van groene waterstof te vergemakkelijken, is de ontwikkeling van een  wereldwijde toeleveringsketens en logistieke infrastructuur essentieel.

De samenwerkingsovereenkomst omvat importprojecten voor waterstof via groene ammoniak, liquid organic hydrogen carriers en vloeibare waterstoftechnologieën. Om producten als waterstof en ammoniak veilig en betrouwbaar te kunnen behandelen, zijn hoogwaardige infrastructuur en operaties nodig. Vopak en Gasunie richten zich op de ontwikkeling van importinfrastructuur voor opslag. Wat verdere distributie van waterstof naar eindgebruikers mogelijk maakt via pijpleidingen, schepen, weg en spoor.

Open access

Gasunie en Vopak richten zich uitsluitend op de ontwikkeling en exploitatie van open access infrastructuur. Volgens de partners is dit het meest effectief, zowel vanuit het oogpunt van de kosten als de ecologische voetafdruk. Een open toegankelijke infrastructuur kan volgens de infrabedrijven de invoer en het gebruik van groene energie versnellen.

ACE Terminal

Op 11 april 2022 maakten Gasunie, Vopak en HES International bekend dat zij hun krachten bundelen om een importterminal voor een waterstofdrager te ontwikkelen in de haven van Rotterdam: de ACE Terminal.

Gasunie legt een warmteleiding aan van de Rotterdamse haven naar Den Haag. Deze maakt restwarmte van bedrijven uit de haven beschikbaar voor maximaal 120.000 woningen en andere gebouwen in de provincie Zuid-Holland. De aanleg van het wamtenet, het WarmtelinQ-project, is naar verwachting in 2025 klaar.

WarmtelinQ wordt een open transportleiding waarop meerdere afnemers en warmtebronnen kunnen aansluiten. Eneco tekende als eerste een transportovereenkomst met Gasunie en wil via het bestaande warmtenet in Den Haag warmte leveren aan huizen en andere gebouwen.

De restwarmte is afkomstig van bedrijven in de Rotterdamse haven. In de toekomst kunnen naast de inzet van restwarmte ook andere (hernieuwbare) warmtebronnen zoals geothermie worden aangesloten.

Tracé van Rijkswijk naar Leiden

Gasunie onderzoekt nog samen met de provincie Zuid-Holland en het ministerie van EZK of een aftakking van het tracé van Rijkswijk naar Leiden mogelijk is. Daarmee zouden onder meer de warmtenetten in de regio Leiden, en daarmee 50.000 woningen, van warmte kunnen worden voorzien.

Gasunie injecteerde succesvol waterstof in een boorgat op de locatie Zuidwending. Na verdere succesvolle afronding kan Gasunie verder met de ontwikkeling van opslag in vier zoutcavernes, waarvan de eerste in 2026 volledig in bedrijf kan zijn.

Gasunie inecteerde tijdens het demonstratieproject op de locatie Zuidwending waterstof in een boorgat om onderzoek te kunnen doen. De druk werd daarbij stapsgewijs opgevoerd tot meer dan 200 bar. Ook zijn materialen en onderdelen die nodig zijn voor gasopslag beoordeeld op geschiktheid voor de opslag van waterstof. De lopende fase van werkzaamheden neemt circa vier tot zes weken in beslag. Vanaf november tot voorjaar 2022 volgen nog verdere demonstraties en tests. Zoals gebruikelijk worden omwonenden van tevoren geïnformeerd over de activiteiten.

Vier cavernes

Wanneer het vervolgtraject eveneens succesvol verloopt, volgt volgend jaar naar verwachting een definitief besluit voor grootschalige waterstofopslag in zoutcavernes op de locatie Zuidwending. De eerste zoutcaverne zou in 2026 volledig operationeel kunnen zijn. Met groeimogelijkheden naar vier opslagcavernes in 2030. Daarmee ontstaat een opslagvolume dat past bij de huidige Nederlandse ambitie om in 2030 drie tot vier GigaWatt groene waterstof uit duurzame elektriciteit te realiseren. Aandachtspunt hierbij is wel dat Gasunie zal moeten voorinvesteren. Zo moet onder meer de benodigde infrastructuur direct gereed zijn voor een eindsituatie met vier zoutcavernes. Ook is voor ingebruikname van een zoutcaverne voor opslag een grote hoeveelheid waterstof nodig als ‘kussengas’ om de techniek haar werk te kunnen laten doen. Dat zijn kosten die in beide gevallen niet direct kunnen worden terugverdiend.

EnergyStock

Waterstof is een essentieel onderdeel van de duurzame energiemix van de toekomst. Om vraag en aanbod met elkaar te verbinden, ontwikkelt Gasunie een landelijke infrastructuur voor het transport van waterstof. Daarbij is grootschalige opslag van waterstof van onmisbaar belang.

Ondergrondse waterstofopslag in zoutcavernes is een veilige, efficiënte en betrouwbare manier om grote hoeveelheden energie op te slaan, ook voor langere tijd. De locatie Zuidwending biedt unieke omstandigheden om grootschalige waterstofopslag gereed te hebben voor de beoogde ontwikkeling van de waterstofmarkt. Bovendien beschikt Gasunie via dochteronderneming EnergyStock over de benodigde kennis en expertise, omdat al meer dan tien jaar op een veilige manier aardgas wordt opgeslagen in de zoutcavernes in Zuidwending.

Bij een nieuwe energiedrager, hoort ook een nieuwe handelsbeurs, zo dacht Gasunie vorig jaar. Inmiddels zijn de eerste verkenningen geweest naar wat nodig is om een waterstofbeurs op te zetten. De HyXchange zou met certificering, een index én spotmarkt een volwassen evenknie kunnen worden van de gas- en elektriciteitsmarkt.

Wie in de toekomst groene of blauwe waterstof wil inkopen, moet zeker weten dat hij de juiste prijs betaalt en daarvoor het juiste product ontvangt. Om dit voor elkaar te krijgen, is ook voor waterstof een apart beursplatform nodig. Gasunie en de havenbedrijven van Rotterdam, Amsterdam, Groningen en North Sea Port vroegen dan ook voormalig APX-Endex directeur Bert den Ouden uit te zoeken aan welke voorwaarden zo’n beurs moet voldoen. Den Ouden kwam tot een markt waar certificering de garanties van oorsprong borgt, een index waarmee prijzen inzichtelijk worden en een spotmarkt om overschotten en tekorten te verhandelen. Tot slot raadde Den Ouden aan handelsinstrumenten te ontwikkelen voor balancering van het fysieke waterstofnet en opslag van waterstof.

De nieuwe waterstofbeurs krijgt de naam HyXchange. In een vervolgproject wil HyXchange de eerste handelsproducten testen in pilots en simulaties, waarbij de markt verder wordt betrokken.

Groen én blauw

Certificering van zowel groene, CO2-arme (blauwe) als geïmporteerde waterstof is nodig om een groter volume waterstof van veelzijdige herkomst over één netwerk te transporteren, terwijl de gebruikers toch kunnen kiezen welke soort waterstof ze willen kopen. Dit is vergelijkbaar met het elektriciteit- en gassysteem waar alles over hetzelfde net gaat, maar groene stroom en gas gecertificeerd zijn waardoor de meerwaarde voor de klant behouden blijft. Voor waterstof wil het beursinitiatief, vooruitlopend op de regelgeving, een pilot organiseren om hierin ervaring op te doen.

Een tweede punt voor de ontwikkeling van een waterstofbeurs is een index waarmee transparant wordt gemaakt tegen welke prijs waterstof kan worden verhandeld. In de studie is een index geformuleerd, waarin de prijs van de waterstof, en ook de certificaten, tot uiting komt afhankelijk van de manier van opwekken en de mate van CO2-emissiereductie die daarmee wordt bereikt.

Koppeling

Ook een spotmarkt is belangrijk in de ontwikkeling van een waterstofbeurs. Dit wordt eerst als marktsimulatie opgezet en zodra in een havengebied de infrastructuur gereed is en er meerdere aanbieders en afnemers zijn, in praktijk gebracht als lokale spotmarkt. Die wordt steeds groter naar mate het nationale waterstofnetwerk van Gasunie de waterstofnetten van de verschillende haven- en industriegebieden aan elkaar koppelt.  Zo’n spotmarkt geeft dan ook ruimte voor internationale koppelingen van waterstofhandel.

Tot slot zijn handelsinstrumenten nodig om het netwerk te balanceren en waterstof op te slaan. Het is belangrijk om deze mechanismen verder te verkennen. Dit zou ook onderdeel uit kunnen maken van een beoogde marktsimulatie.

Europees

De initiatiefnemers willen de uitkomsten van de studie verder uitwerken in pilots en simulaties en zo stap voor stap het handelsplatform HyXchange realiseren. Deze markt zal ook een Europese dimensie hebben. Den Ouden ziet wel een belangrijke voorwaardenscheppende rol voor de overheid. Denk alleen al aan de certificering van groene en CO2-arme waterstof, en waterstofimporten.

WarmtelinQ onderzocht de haalbaarheid van een regionaal systeem dat warmte van de bedrijven in het Rotterdamse havengebied transporteert naar Rotterdam en Den Haag. Gasunie publiceerde onlangs het integrale ontwerp voor een dergelijk systeem. En nu blijkt uit de zojuist gepubliceerde Voorjaarsnota dat het project nog eens tien miljoen euro subsidie krijgt. Én een lening van 37,5 miljoen euro voor een aftakking naar de regio Leiden.  

Gasunie onderzocht op verzoek van het ministerie van EZK hoe een duurzaam warmtesysteem in de provincie Zuid-Holland eruit zou kunnen zien. Dit leidde tot een integraal ontwerp voor het warmtetransportnet Zuid-Holland. Het onderzoek Integraal Ontwerp warmtetransport Zuid-Holland weegt de mogelijkheden af voor een regionaal warmtesysteem. Regionaal warmtetransport kan, door warmtevraag en -aanbod te koppelen, een oplossing vormen voor de urgente vraag naar duurzame warmte en vermindering van CO2-uitstoot.

Transitieplannen

Aan het integraal ontwerp ging uitgebreid onderzoek vooraf naar de balans tussen verwacht gebruik, technische mogelijkheden en beschikbaarheid van restwarmte in de Rotterdamse Haven. Uit het onderzoek blijkt dat WarmtelinQ vanuit maatschappelijk oogpunt bezien een optimaal warmtesysteem is, dat bovendien groeimogelijkheden biedt.

Het Integraal Ontwerp is gebruikt als onderbouwing voor de Regionale Structuurvisies Warmte van de RES Rotterdam-Den Haag en heeft de potentie om ook andere RES-regio’s van input te voorzien. Het Integraal Ontwerp kan daarnaast als basis dienen voor de gemeentelijke Transitievisies Warmte.

De Rijksoverheid lijkt de plannen volop te steunen maakte een extra bedrag van tien miljoen euro vrij. Dit is in aanvulling op de 75 miljoen euro die is opgevraagd vanaf de aanvullende post. Daarnaast wordt een lening van 37,5 miljoen euro afgegeven voor de aftakking naar de regio Leiden (WarmteLinQ+)

Stepping Stones

Het ontwerp van WarmtelinQ gaat uit van een aantal ‘stepping stones’ die samen een transportnetwerk voor warmte vormen: WarmtelinQ als hoofdtransportleiding van de Rotterdamse haven naar Leiden en aftakkingen vanuit het tracé Vlaardingen-Den Haag naar de tuinbouwgebieden Westland en Oostland. Tegen de tijd dat het systeem wordt overvraagd zou een leiding vanuit Europoort meer warmtebronnen in de Rotterdamse haven kunnen aansluiten.

Ook de al bestaande warmteleidingen, onder andere in de Rotterdamse regio, zijn meegenomen in het integraal ontwerp. Al met al zou hiermee ongeveer een kwart van de warmtevraag in de bebouwde omgeving van Zuid-Holland kunnen worden ingevuld, vanuit verschillende bronnen.

Gasunie heeft de drie destillatiekolommen voor de nieuwe stikstoffabriek in Zuidbroek succesvol geïnstalleerd. Na vervolgwerkzaamheden begint begin 2022 de testfase en aansluitend is de ingebruikname gepland. 

Ongeveer drie weken geleden is begonnen met het plaatsen van de grote installatiedelen die het hart vormen van de stikstofinstallatie te Zuidbroek. Deze activiteit is afgelopen onlangs afgerond met het plaatsen van de derde grote destillatiekolom. In de komende periode krijgt de staalconstructie voor de nieuwe grote hal verder vorm. Daarna worden alle grote, nieuwe onderdelen met elkaar verbonden worden via leidingwerk en kabels. Deze werkzaamheden duren tot  eind dit jaar.

Mengstation

Het mengstation, waar de geproduceerde stikstof wordt gemengd met geïmporteerd hoog-calorisch gas tot Groningen-kwaliteit aardgas, is intussen gereed en wordt momenteel getest en in gebruik genomen. Met de werkzaamheden die de komende tijd zullen plaatsvinden, heeft de fabriek al ongeveer de aanblik die het na afronden van de bouw in 2022 zal hebben. Waarbij de drie grote kolommen van 65 meter hoogte het meest in het oog springen.

Laagcalorisch gas

Om de gaswinning in Groningen zo snel mogelijk te brengen naar nul, is de uitbreiding van de stikstofinstallatie nabij Zuidbroek een noodzakelijke maatregel. Door aan geïmporteerd gas uit Noorwegen en Rusland stikstof toe te voegen, kan van dit hoogcalorisch gas, laagcalorisch gas worden gemaakt. Dat is dezelfde kwaliteit als het Gronings gas en daarmee geschikt voor onder andere onze verwarmingsketels en gasfornuizen. Vanaf het moment dat de stikstofinstallatie Zuidbroek volledig beschikbaar is, kan de gaswinning uit Groningen vanuit het Groningenveld tot een minimum worden beperkt.

Stikstofinstallatie

De uiteindelijke installatie beslaat een terrein van ongeveer 12 hectare en krijgt een capaciteit van 180.000 kubieke meter stikstof per uur, waarmee maximaal 10 miljard kubieke meter aardgas op de gewenste kwaliteit kan worden gebracht. De verwachte planning van ingebruikname is in april 2022. Met de bouw is een investering van 500 miljoen euro gemoeid.

De Waterstofcoalitie biedt het nieuwe kabinet een pact aan voor de ontwikkeling van een Nederlandse waterstofketen. De breed ondersteunde samenwerking van industrie, netbeheerders, energiebedrijven, overheden en NGO’s wil onder andere investeren in vijfhonderd megawatt elektrolysecapaciteit. Daarvoor is wel een jaarlijkse investering van vijfhonderd miljoen euro nodig. 

Uit de verschillende verkiezingsprogramma’s blijkt dat er voldoende draagvlak is onder politieke partijen voor afspraken in het regeerakkoord over waterstof. De Waterstofcoalitie, bestaande uit 39 organisaties van milieuorganisaties tot industrie, biedt het nieuwe kabinet een pact voor de ontwikkeling van een Nederlandse waterstofketen. Met het sluiten van dit pact voor in het regeerakkoord kan de besluitvorming over waterstof versneld worden, om het Nederlandse klimaat- en energiebeleid toekomstbestendig te maken.

De kabinetsperiode 2021 – 2025 zal doorslaggevend zijn voor de energietransitie en de tijdige ontwikkeling van een Nederlandse waterstofketen. Dit is nodig voor verduurzaming van het energiesysteem. Niet eerder kon waterstof op zoveel draagvlak in verkiezingsprogramma’s rekenen. Het is nu zaak die gedeelde visie te vertalen in daadkrachtig beleid. De Waterstofcoalitie stelt een pact voor waarmee ze binnen één kabinetsperiode een basisketen voor waterstof kan realiseren. In 2025 kan Nederland bij de Europese voorhoede horen als het gaat om de productie, het transport, het gebruik en de opslag van waterstof.

Slim investeren

Door nu slim te investeren, legt het nieuwe kabinet de basis voor de Nederlandse waterstofketen. Deze keten bestaat uit landelijke transport- en opslaginfrastructuur en vijfhonderd megawatt elektrolyse. Bovendien stimuleert de coalitie de industrie om over te stappen op waterstof als brand- en grondstof. Hiervoor is een overheidsinvestering nodig van 2,5 miljard euro, gemiddeld vijfhonderd miljoen euro per jaar. Dit betekent dat het kabinet zich ook hard moet maken voor meer duurzame elektriciteit. Met dit Waterstofpact kiest het nieuwe kabinet voor duurzame werkgelegenheid en kennisontwikkeling. En biedt het een bouwsteen voor de positie van NL als toegangspoort naar de Europese waterstofmarkt.

Overheidssteun

Han Blokland, CEO Engie Nederland: ‘De haalbaarheidsstudie voor de HyNetherlands elektrolyzer is afgerond en we zetten momenteel de puntjes op de i van het technisch ontwerp. We willen eind dit jaar een besluit nemen over de bouw van deze eerste honderd megawatt van een gigawatt-schaal elektrolyzer. Dergelijke grote investeringen kunnen alleen van de grond komen met voldoende ondersteuning vanuit de overheid.’

Bedrijven staan klaar

Tegenover die overheidssteun staan toezeggingen van bedrijfsleven en infrastructuuraanbieders, beiden sterk vertegenwoordigd in de Waterstofcoalitie. Zij staan in de startblokken om waterstof te produceren, transporteren en te gebruiken. Daadkrachtig overheidsbeleid zal onder andere leiden tot een daling van de investeringskosten van elektrolyse, die kan oplopen tot wel 65 procent. Daarnaast zal de coalitie zich inspannen voor het ontwikkelen van de benodigde infrastructuur voor waterstof en de opwekking van voldoende extra hernieuwbare elektriciteit.

Een brede coalitie

De Waterstofcoalitie is een initiatief van 39 netbeheerders, industriepartijen, energiebedrijven, overheden, natuur- en milieuorganisaties en wetenschappers; Air Liquide, Alliander, Alstom, Deltalinqs, Eneco, Enexis, ENGIE Nederland, Essent, FME, Gasunie, gemeente Groningen, Greenpeace Nederland, Groningen Seaports, H2-platform, Holland Solar, KNB, Natuur & Milieu, Natuur- en Milieufederaties, New Energy Coalition, North Sea Port, NVDE, OCI, Ørsted, Port of Den Helder, Port of Rotterdam, Port of Amsterdam, provincie Drenthe, provincie Groningen, provincie Zeeland, RWE, Smart Delta Resources, Stedin, TenneT, Ad van Wijk (TU Delft), Uniper, Vattenfall, VNCI, Yara en Zeeland Refinery.

Half april start Gasunie met de pilot waarbij ze een boorgat vult met waterstof. De voorbereidingen hiervoor zijn in volle gang.

Het doel van de testen is om aan te tonen dat het boorgat, de leidingen, afdichtingen enzovoorts geschikt zijn voor de toepassing van waterstof. Wereldwijd zijn er vier locaties waar waterstof al wordt opgeslagen in zoutlagen. Gasunie voert de tests uit in nauwe afstemming met SodM en TNO. De eerste testen worden uitgevoerd op locatie A8 omdat hier al wel een boorgat, maar nog geen caverne is aangebracht.

De eerste materialen voor de pilot zijn inmiddels aangevoerd op locatie. De pilot neemt twee tot drie weken in beslag. Gedurende een paar dagen zal er 24 uur worden doorgewerkt.

Hystock

Gasunie onderzoekt met het Hystock-project of het mogelijk is waterstof op te slaan in de zoutcavernes in Zuidwending. De klanten van Gasunie gebruiken de zoutcavernes als peakshaver. Het gas kan zeer snel in de cavernes worden gebracht om na een aantal uren weer te worden ingezet, als duurzame bronnen te weinig elektriciteit produceren. Die rol kan waterstof ook vervullen. Sterker nog, door overtollige windstroom om te zetten in waterstof, wordt de businesscase voor windenergie een stuk gunstiger.

Henk Abbing, directeur Hystock: ‘Hoewel waterstofopslag in feite niet veel anders zou moeten zijn dan gasopslag, heb je wel andere compressoren, afsluiters, casings, leidingen en veiligheidskleppen nodig. Omdat daar nog niet veel ervaring mee is, moeten we de afzonderlijke onderdelen, maar ook de systemen valideren en beproeven.

 

 

Air Products en Gasunie gaven onlangs het officiёle startschot voor de bouw van drie nieuwe stikstoffabrieken bij Zuidbroek in Groningen. Dankzij de extra stikstofcapaciteit zet Gasunie in 2022 meer hoogcalorisch gas om in pseudo Groningengas.

De start van de bouwactiviteiten volgde op de definitieve goedkeuring van het project door minister Eric Wiebes van het ministerie van Economische zaken en Klimaat. De bouw van de installaties, die Gasunie medio 2022 in gebruik zal nemen, is een belangrijk onderdeel van de kabinetsplannen om de gaswinning in Groningen stop te zetten.

Stikstof

Het laagcalorische aardgas in Groningen maakt plaats voor hoogcalorisch gas uit bijvoorbeeld Rusland of Noorwegen (pijpleiding) of de rest van de wereld (LNG). Air Products bouwt daarom drie fabrieken voor Gasunie om de stikstof te produceren die het H-gas kunnen converteren naar G-gas.

‘We hebben ons gecommitteerd aan een versnelde stopzetting van de gaswinning in Groningen’, zei Han Fennema, CEO van Gasunie. ‘De bouw van deze installatie is een noodzakelijke maatregel om ervoor te zorgen, dat het aardgas uit het Groningse gasveld vanaf 2022 niet langer nodig is om de leveringszekerheid van aardgas in ons land te kunnen garanderen.’

Hoge capaciteit

De installaties van de stikstoffabrieken bij Zuidbroek beslaan ongeveer twaalf hectare en hebben een capaciteit van 180.000 kubieke meter stikstof per uur. Deze capaciteit is meer dan tien keer hoger dan die van de bestaande stikstoffabriek bij Zuidbroek.

Groningen Seaports, Gasunie, Shell en de Provincie Groningen slaan de handen ineen voor een ambitieus plan voor groen waterstof. Kern van het plan is de bouw van ’s werelds grootste windpark in de Noordzee. Uiteindelijk moet die rond 2040 een vermogen van 10 gigawatt krijgen. Daarvan moet in 2030 al 3 tot 4 gigawatt zijn gerealiseerd. Met deze windstroom moeten enorme hoeveelheden waterstof worden geproduceerd.

Het gonst al wat langer. Steeds meer partijen kondigen groene waterstofprojecten aan. Elektrolyzer-fabrieken die water omzetten in waterstof en zuurstof. Als locatie spant Noord-Nederland wel de kroon. De regio kan ook al op Europese steun rekenen op dit gebied.

Gasunie is bij veel projecten betrokken en ook Groningen Seaports en de provincie Groningen tonen vaak hun ambities op dit terrein. Nieuw is dat ook Shell zich laat zien. Dat versterkt onder andere de kapitaalkracht van het consortium enorm. Dat is belangrijk. Het gaat hier om enorme investeringen van miljarden euro’s in de komende decennia. Ook zal er overheidssteun nodig zijn en tal van vergunningen. De aankondiging vandaag is ook deels daar op gericht.

Uitstekende aansluiting

Om het plan te realiseren moeten er vele windturbines in de Noordzee verrijzen, boven Ameland en Schiermonnikoog, op een locatie die recent al werd aangewezen voor de bouw van windparken.

Het plan voorziet ook in de bouw van een enorme waterstoffabriek in de Eemsdelta. Het is echter ook denkbaar dat de windstroom al op zee wordt omgezet in waterstof. Afgeschreven gasplatforms zijn bijvoorbeeld om te bouwen naar waterstoffabrieken. In de Noordzee ligt een uitgebreid gastransportnet, dat een tweede leven kan krijgen. Groningen heeft al een prima aansluiting op deze infrastructuur.

Chemieclusters

In de eerste fase van het plan zal met name de industrie in de Eemsdelta van de aangevoerde waterstof kunnen profiteren en ook het chemiepark in Emmen zal worden ontsloten. Vervolgens is het de bedoeling dat op termijn ook de andere chemieclusters in Nederland en daarbuiten groen waterstof aangevoerd krijgen. Dat kan via gasinfrastructuur van Gasunie, die het bedrijf daartoe gedeeltelijk ombouwt. Uiteindelijk kan groen waterstof richting clusters stromen in Rotterdam, Geleen (Chemelot) en zelfs het Ruhr-gebied.