gas Archieven - Utilities

Nederland sluit zich alsnog aan bij de coalitie van landen die op korte termijn willen stoppen met directe overheidssteun voor internationale fossiele energieprojecten. In Glasgow heeft Nederland hiertoe een verklaring getekend, zo schrijft staatssecretaris Vijlbrief (Financiën) aan de Tweede Kamer. Vorige week gaf het demissonaire kabinet nog aan niet te tekenen en dat deze kwestie aan een volgend kabinet is, wat tot protest in de Kamer en bij verschillende milieuorganisaties leidde.

De ondertekening betekent dat het kabinet in 2022 zal werken aan nieuw beleid voor het beëindigen van internationale overheidssteun aan de fossiele energiesector. Dit geldt in het bijzonder voor de exportkredietverzekering (ekv). Het streven is dit voor eind 2022 te implementeren. Ook hoopt het kabinet dat zoveel mogelijk andere landen de verklaring ook willen ondertekenen, om een gelijk speelveld te behouden voor Nederlandse bedrijven en hun buitenlandse concurrenten.

Het Duitse olie- en gasbedrijf Wintershall Dea onderzoekt hoe bestaande gaspijpleidingen in de Noordzee gebruikt kunnen worden voor het transporteren van vloeibaar CO2. Het bedrijf ziet groot potentieel voor CO2-opslag in het Nederlandse gedeelte van de Noordzee, waar 1200 kilometer aan leidingen ligt.

Er ligt meer dan 4800 kilometer pijpleiding in de zuidelijke Noordzee, waarvan 1200 kilometer wordt geëxploiteerd door Wintershall Noordzee in het Nederlandse gedeelte van het water. Delen van dit netwerk zouden voor CO2-transport kunnen worden gebruikt. Wintershall Noordzee exploiteert ook veel uitgeputte reservoirs. Deze zijn potentieel geschikt voor de opslag van CO2. Deskundigen schatten volgens Wintershall dat er ongeveer achthonderd miljoen ton CO2 kan worden opgeslagen in het Nederlands continentaal plat. Dat is genoeg om de volledige jaarlijkse uitstoot van de hele Nederlandse industrie dertig keer op te slaan.

CCS

Voor Wintershall Dea maakt het onderzoek, dat ze samen met de OTH Regensburg Universiteit doet, deel uit van de maatregelen van het bedrijf om de energietransitie te bevorderen. In november 2020 heeft Wintershall Dea zich klimaatdoelstellingen gesteld. Deze omvatten de vermindering van de Scope 1- en Scope 2-emissies van broeikasgassen in alle eigen en niet-eigen geëxploiteerde exploratie- en productieactiviteiten tegen 2030. Na 2030 wil de onderneming haar netto koolstofintensiteit, met inbegrip van de Scope 3-emissies, op significante wijze verminderen. CCS en waterstof zijn daarbij belangrijke technologieën.

Invest-NL investeert 15 miljoen euro in SCW Systems en wordt daarmee aandeelhouder. SCW bouwt een installatie voor de productie van groene waterstof en gas uit organische reststromen. Hiervoor gebruikt het bedrijf een zelf ontwikkelde techniek: superkritisch water vergassen.

Bij deze techniek worden organische reststromen onder hoge temperatuur en grote druk omgezet in groene waterstof en groen gas. Op de demolocatie bouwen SCW en haar partner Gasunie op dit moment een industriële installatie met een initiële capaciteit van 18,6 megawatt. De investering van Invest-NL maakt de weg vrij voor een verdere opschaling naar 100 megawatt. De doelstelling is om op termijn op verschillende locaties in Nederland een half miljard kuub groen gas te produceren.

Parrallel hieraan ontwikkelt SCW haar ‘CO2 Cleanup’ proces. Hierbij wordt CO2 permanent vastgelegd en omgezet in nuttige grondstoffen, bijvoorbeeld voor duurzaam cement. Op dit moment wordt dit op bescheiden schaal getest. Bij een succesvolle pilot kan door de investering direct worden doorgepakt naar een industriële demonstratiefabriek.

Naast SCW Systems en Invest-NL is ook PGGM aandeelhouder.

De Russische president Vladimir Poetin meldde dat de eerste leiding van de gaspijplijn Nord Stream 2 klaar is. Het project waar in 2015 de handtekeningen voor werden gezet, zou volgens de initiële planning eind 2019 al in gebruik moeten zijn genomen. Amerikaanse bemoeienis vertraagde het project echter. Nu zeggen de Amerikanen geen sancties meer te willen opleggen aan bedrijven die aan de leiding werken.

Bij de ingebruikname van de eerste Nord Stream-leiding werd al duidelijk dat Duitsland meer behoefte had aan Russisch gas. De dubbele Baltische pijpleiding heeft een capaciteit van 110 miljard kuub gas per jaar. In september 2015 tekenden Gazprom, E.ON, BASF/Wintershall, OMV, Engie en Royal Dutch Shell een contract om twee extra leidingen te bouwen naast de twee bestaande pijplijnen van Nord Stream.

Gazprom krijgt een belang van 51 procent in het project, Engie negen procent en de overige vier partners elk tien procent. De investering heeft een waarde van 9,9 miljard euro en betreft de aanleg van een derde en vierde pijplijn met een totale capaciteit van 55 miljard kuub per jaar.

Tweede leiding

Inmiddels is de eerste leiding klaar. De pijpleiding is meer dan 1200 kilometer lang en loopt via de Oostzee. Met Nord Stream 2 moet de capaciteit voor gasleveranties van Rusland aan Duitsland worden verdubbeld. In de tussentijd werken de aannemers hard aan de tweede leiding.

De Verenigde Staten onder leiding van senator Ted Cruz waren fel gekant tegen de leiding die Moskou meer macht gaf in Europa. Toen Cruz dreigde met sancties trok het Nederlands-Zwitserse offshorebedrijf Allseas haar pijplegger de Pioneering Spirit terug uit het project.

Politieke druk

Ook Polen en Oekraïne hadden bezwaar tegen de leiding. In het verleden zette Rusland de landen onder druk door hogere prijzen te vragen of zelfs de gastoevoer te stoppen. De verstoorde politieke verhoudingen zorgde er voor dat een groot deel van de leiding via de zee gaat. Gasunie handelt al jaren met Gazprom en zegt nooit problemen te hebben ondervonden met de Russische gastoevoer.

In zijn energiemonitor ziet senior Energie-econoom Hans van Cleef van ABN Amro de vraag naar olie en gas herstellen. Zowel OPEC als het IEA stellen hun verwachtingen opwaarts bij terwijl olievoorraden tot hun gebruikelijke niveaus slinken.

De afgelopen weken schommelde de olieprijs in een relatief smalle bandbreedte. Tot dusverre werd het opwaarts prijspotentieel als gevolg van hogere vraagverwachtingen (in de VS en Azië) tegengewerkt door tegenvallend economisch herstel in Europa en hogere olieproductie door OPEC+. Maar eerder deze week stegen de olieprijzen toch door als gevolg van de aanhoudende dalingen van de Amerikaanse oliereserves en hoop op verder economisch herstel.

Zowel de OPEC als het Internationaal Energieagentschap (IEA) hebben hun verwachtingen ten aanzien van de vraag naar olie in 2021 opwaarts bijgesteld. Het aantrekken van de vraag zal volgens de OPEC met name in de tweede helft van het jaar plaatsvinden, als de effecten van de vaccinatieprogramma’s steeds meer zichtbaar worden.

OPEC+ verhoogt olieproductie

Nu de vraag naar olie herstelt, is er volgens OPEC+ langzaam maar zeker meer ruimte voor een stijging van het aanbod. Tijdens het overleg van begin april werd dan ook besloten dat OPEC+ de productie gaat verhogen. Of beter gezegd, minder gaat verlagen. Het productieverlagingsakkoord wordt immers afgebouwd.

Voorraden normaliseren

In 2020 daalde de vraag naar olie sterk als gevolg van de maatregelen om covid-19 te bestrijden. Tijdens de tweede helft van 2020 en het eerste kwartaal van 2021 heeft OPEC+ de productie dusdanig laag gehouden, dat er eigenlijk een tekort ontstond. Als gevolg hiervan moest er worden geput uit de tijdens de eerste helft van het jaar opgebouwde ruime oliereserves. Vanaf augustus 2020 lieten de OESO-voorraden dan ook een daling zien en zijn deze terug op het 5-jaars gemiddelde.

Gasprijs even hoog

Opvallend ten opzichte van de afgelopen twee jaar is het feit dat de gasprijs medio april nog steeds relatief hoog is. De kou in de afgelopen weken speelde daarbij een rol, maar ook de opbouw van nieuwe voorraden zijn hierin van belang. De opbouw van gasvoorraden blijft achter ten opzichte van het patroon van de laatste twee jaar. De vraag naar aardgas blijft daarom langer hoog, maar zal afnemen zodra de voorraden op peil zijn en gevuld voor het nieuw winterseizoen.

Ook wijst het IEA in haar recente Gas Market Report op de kwetsbare groeiverwachtingen voor de rest van dit jaar. Net als bij de oliemarkt is de verwachting dat de vraag naar aardgas verder zal aantrekken op het moment dat de economie verder herstelt, en de invloed van covid-19 steeds verder afneemt.

Gasprijsramingen iets verhoogd

Als gevolg van de koude weersomstandigheden en daarmee samenhangend de hogere vraag naar aardgas, is het prijsherstel dat we voor de tweede helft van het jaar hadden voorzien reeds een feit. Hoewel de prijs iets kan dalen op het moment dat de voorraden weer zijn aangevuld, zal de prijs gemiddeld genomen toch iets hoger komen te liggen in 2021.

Kijk hier voor de volledige energiemonitor

Gasunie heeft de drie destillatiekolommen voor de nieuwe stikstoffabriek in Zuidbroek succesvol geïnstalleerd. Na vervolgwerkzaamheden begint begin 2022 de testfase en aansluitend is de ingebruikname gepland. 

Ongeveer drie weken geleden is begonnen met het plaatsen van de grote installatiedelen die het hart vormen van de stikstofinstallatie te Zuidbroek. Deze activiteit is afgelopen onlangs afgerond met het plaatsen van de derde grote destillatiekolom. In de komende periode krijgt de staalconstructie voor de nieuwe grote hal verder vorm. Daarna worden alle grote, nieuwe onderdelen met elkaar verbonden worden via leidingwerk en kabels. Deze werkzaamheden duren tot  eind dit jaar.

Mengstation

Het mengstation, waar de geproduceerde stikstof wordt gemengd met geïmporteerd hoog-calorisch gas tot Groningen-kwaliteit aardgas, is intussen gereed en wordt momenteel getest en in gebruik genomen. Met de werkzaamheden die de komende tijd zullen plaatsvinden, heeft de fabriek al ongeveer de aanblik die het na afronden van de bouw in 2022 zal hebben. Waarbij de drie grote kolommen van 65 meter hoogte het meest in het oog springen.

Laagcalorisch gas

Om de gaswinning in Groningen zo snel mogelijk te brengen naar nul, is de uitbreiding van de stikstofinstallatie nabij Zuidbroek een noodzakelijke maatregel. Door aan geïmporteerd gas uit Noorwegen en Rusland stikstof toe te voegen, kan van dit hoogcalorisch gas, laagcalorisch gas worden gemaakt. Dat is dezelfde kwaliteit als het Gronings gas en daarmee geschikt voor onder andere onze verwarmingsketels en gasfornuizen. Vanaf het moment dat de stikstofinstallatie Zuidbroek volledig beschikbaar is, kan de gaswinning uit Groningen vanuit het Groningenveld tot een minimum worden beperkt.

Stikstofinstallatie

De uiteindelijke installatie beslaat een terrein van ongeveer 12 hectare en krijgt een capaciteit van 180.000 kubieke meter stikstof per uur, waarmee maximaal 10 miljard kubieke meter aardgas op de gewenste kwaliteit kan worden gebracht. De verwachte planning van ingebruikname is in april 2022. Met de bouw is een investering van 500 miljoen euro gemoeid.

Afgelopen jaar gaven mijnbouwmaatschappijen vergunningen voor de winning van gas met een oppervlak van ruim 5.500 vierkante kilometer terug aan de Nederlandse overheid. Op zee is het bijna 30 procent van het totale oppervlak aan vergund winningsgebied.

Het grootste deel van de winningsgebieden waarvan afstand is gedaan is onderdeel van grotere vergunningsgebieden, maar enkele vergunde winningsgebieden werden in hun geheel teruggegeven. Daarnaast is het gebied met opsporingsvergunningen op zee acht procent kleiner geworden, wat overeenkomt met 915 vierkante kilmeter. Een overzicht van de wijzigingen is te vinden in het Jaarverslag 2020  Delfstoffen en Aardwarmte 2020.

Snijden

Grosso modo waren de inkomsten uit olie- en gaswinning vóór vorig jaar al lager dan vroeger doordat bestaande velden leeg raken. Dat noopte de bedrijven om de lopende vergunningskosten te beperken tot de bestaande velden. In 2020 zijn de mijnbouwmaatschappijen verder gaan snijden in de kosten. De belangrijkste reden daarvoor is de zeer lage gasprijs van vorig jaar als gevolg van covid-19.

De coronacrisis bemoeilijkte tegelijkertijd het winnen van gas doordat personeel en materiaal lastiger op locatie waren te krijgen. Om kosten te minimaliseren, zullen olie- en gasbedrijven ook de komende twee à drie jaren weinig investeren in nieuwe gasvelden. Tegelijkertijd neemt het aantal investeringen ook af door beperkingen rond de NOx-uitstoot, die de boorkosten opdrijven.

Transitie

Gaswinning in Nederland is nodig om de transitie van fossiele naar duurzame energie de komende jaren mogelijk te maken. Tot er voldoende alternatief is zal de inzet van gas vanwege de grote toename in flexibele energieopwekking nodig zijn. Met name om vraag en aanbod op de energiemarkt te balanceren en de gebouwde omgeving van warmte te voorzien. Naar verwachting duurt de transitie nog zeker twintig jaar.

Door Nederlands gas te gebruiken als er geen alternatieven zijn, hoeft ons land geen gas te importeren. Wat de uitstoot van broeikasgassen beperkt. Bovendien Nederland daarmee minder afhankelijk van andere landen.

Langere termijn

Het is goed voorstelbaar dat mijnbouwmaatschappijen na  een aantal jaar weer meer investeren in de winning van olie en gas op de Noordzee. Verschillende factoren dragen daaraan bij. Allereerst nam de Tweede Kamer de verruiming van de investeringsaftrek aan, waardoor investeringen goedkoper worden. Bovendien is er een grote lokale gasvraag na sluiting van het Groningenveld. Daarnaast kan hergebruik van uitgeproduceerde velden financiële ruimte en motivatie geven om ook in gaswinning actief te blijven.

Tessenderlo Group wil een tweede gascentrale bouwen in Tessenderlo. Vorig jaar al heeft het bedrijf daarvoor aanvragen ingediend. Als alles volgens plan verloopt, is de nieuwe 900 MW energiecentrale per 1 november 2025 operationeel.

De Belgische overheid werkt sinds 2019 aan het Capaciteitsvergoedingsmechanisme (CRM). Het CRM compenseert de houders van elektrische capaciteit voor het gedeelte van investeringen en kosten die niet door hun opbrengsten wordt gedekt. Anders zou die capaciteit van de markt kunnen verdwijnen. Dat is een potentieel risico voor de Belgische bevoorradingszekerheid. De compensatie moet huidige en nieuwe capaciteiten op de markt beschikbaar maken om problemen met de bevoorrading te vermijden.

De eerste veiling van het CRM is in oktober 2021. Alle technologieën krijgen zo de kans om assets onder contract te nemen, te behouden of erin te investeren. Maar ook om nieuwe elektriciteitscentrales of andere productie- en verbruiksinstallaties te bouwen en ze met een capaciteitscontract veilig te stellen.

Op schema

Het project van Tessenderlo Group ligt op schema om alle nodige input te leveren voor deelname aan de CRM-veiling. Het gaat daarbij om technologie, vergunningen en commerciële en financiële vereisten. Het bedrijf heeft sinds 2011 al een gasgestookte centrale in Tessenderlo. Het gaat om een zeer efficiënte, flexibele 425 MW centrale.

De bouw van de stikstoffabriek in Zuidbroek ter vervanging van het Gronings gas, is in volle gang. Met de installatie van de drie benodigde destillatiekolommen start nu de constructie van ‘het hart’ van deze nieuwe fabriek. De komende dagen worden de kolommen naar Zuidbroek (provincie Groningen) vervoerd.

Nu het grondwerk klaar is, het ondergrondse leidingwerk is aangelegd en de fundaties klaarliggen, kan de bouw van het procesgedeelte van de stikstoffabriek starten. De kolommen die hiervoor worden geïnstalleerd, vormen het hart van de fabriek. Deze 65 meter lange kolommen, waarin stikstof wordt geproduceerd, hebben een gewicht van ongeveer 270 ton per stuk. In de kolommen wordt bij temperaturen van minus 185 graden Celsius stikstof uit de buitenlucht gescheiden van de zuurstof.

Onlangs zijn de drie kolommen vanuit China in de haven van Delfzijl aangekomen en overgezet op transport per binnenschip naar Veendam. In de komende dagen ze op transport naar de locatie in Zuidbroek. Een groot gedeelte van dit uitzonderlijk transport vindt op de eigen bouwweg plaats. In Zuidbroek vindt vervolgens ook direct de installatie plaats.

Laagcalorisch gas

Om de gaswinning in Groningen zo snel mogelijk te brengen naar nul, is de uitbreiding van de stikstofinstallatie nabij Zuidbroek een noodzakelijke maatregel. Door aan geïmporteerd gas uit Noorwegen en Rusland stikstof toe te voegen, kan van dit hoogcalorisch gas, laagcalorisch gas worden gemaakt. Dat is dezelfde kwaliteit als het Gronings gas en daarmee geschikt voor onder andere onze verwarmingsketels en gasfornuizen. Vanaf het moment dat de stikstofinstallatie Zuidbroek volledig beschikbaar is, kan de gaswinning uit Groningen vanuit het Groningenveld tot een minimum worden beperkt.

Stikstofinstallatie

De uiteindelijke installatie beslaat een terrein van ongeveer 12 hectare en krijgt een capaciteit van 180.000 kubieke meter stikstof per uur, waarmee maximaal 10 miljard kubieke meter aardgas op de gewenste kwaliteit kan worden gebracht. De verwachte planning van ingebruikname is in april 2022. Met de bouw is een investering van 500 miljoen euro gemoeid.

Hoofdfoto: Overzicht fabriek met drie destillatiekolommen. Credit: Gasunie

Neptune Energy heeft een contract met Borr Drilling afgesloten voor het uitvoeren van boringen in zowel het Nederlandse als het Britse deel van de Noordzee. Het combineren van de boringen voor beide landen bespaart niet alleen kosten, maar ook emissies. De overeenkomst heeft een contractwaarde van  21,4 miljoen dollar.

Borr Drilling’s Prospector 1 jack-up rig zal de booractiviteiten uitvoeren. Dit platform beschikt over de nieuwste technologieën, waardoor het mogelijk is de koolstof- en stikstofemissies tijdens de activiteiten tot 95 procent te verminderen. Het betreft vier boringen voor Neptune Energy op het Nederlandse deel van de Noordzee. Allereerst een exploratieboring naar ondiep gas (shallow gas), ten tweede een boring van een additionele put in een bestaand veld. En daarna nog twee activiteiten voor het veilig ontmantelen van putten die aan het einde van hun levenscyclus zijn.

De Prospector 1 maakt gebruik van een Selective Catalytic Reduction (SCR)-systeem dat de uitstoot van stikstof (NOx) en koolstof (COx) vermindert. Harvey Snowling. Het contract omvat een optie voor nog een aantal putten, nadat deze eerste boorcampagne van zeven maanden is voltooid.

Nieuw gebied

‘Deze investering in het vinden van een nieuw gasveld laat zien dat we toekomst zien in de gaswinning op de Noordzee’, zegt Michiel van der Most, Directeur van Neptune Subsurface. ‘Dit gas bevindt zich zo’n 200 kilometer ten noorden van Den Helder. Exploratie naar ondiep gas is een nieuw geologisch werkgebied voor Neptune. Het gas zit hier dichterbij de oppervlakte dan de meeste van onze velden en is een mooie aanvulling op ons Nederlandse portfolio. De andere boring gaat om de vierde put in een bestaand veld, waarmee we de levensduur van het veld verlengen en de winning nog efficiënter maken.’

Lex de Groot, Managing Director van Neptune Energy in Nederland is blij met deze activiteiten. ‘Aardgas is in de komende jaren nog een belangrijke energiebron voor Nederland. We kunnen nog niet zonder. Dan is het beter om Nederlands aardgas uit kleine velden op de Noordzee te gebruiken, dan gas uit het buitenland te importeren. Dat geïmporteerde gas heeft namelijk een circa 30 procent hogere CO2-uitstoot. Dat maakt een wereld van verschil voor het milieu.’