kernenergie Archieven - Utilities

Staatssecretaris Dilan Yesilgoz van Economische Zaken en Klimaat bekijkt hoe kernenergie een rol kan spelen naast andere duurzame energiesoorten zoals zon- en windenergie. Hiervoor laat ze een scenariostudie opstellen voor de periode 2030 tot 2050 en daarna.

De staatssecretaris schrijft dit aan de Tweede Kamer naar aanleiding van een rapport van KPMG. Hieruit blijkt dat marktpartijen zoals aannemers, leveranciers van kerntechnologie, exploitanten en ontmantelingsspecialisten willen investeren in kernenergie als de overheid een stabiel beleid voert. Ook moet de overheid garanties bieden voor acceptabele financieringsrisico’s. Voldoende maatschappelijk draagvlak vinden zij ook belangrijk.

Yeşilgöz-Zegerius: ‘We hebben niet de luxe om een duurzame energiebron uit te sluiten. Nederland wil minder CO2 uitstoten en meer duurzame energie opwekken. Om onze klimaatdoelen te halen zullen we alle zeilen moeten bijzetten. Dus ook kernenergie als dat rendabel is en veilig. Daarom kijk ik ook hoe we de nucleaire kennis die we in Nederland hebben kunnen behouden en versterken. We moeten alle opties open houden.’

Motie Dijkhoff

KPMG stelde een rapport op naar aanleiding van een motie van Klaas Dijkhoff. Die vroeg het kabinet te onderzoeken onder welke voorwaarden marktpartijen willen investeren in kernenergie. Ook wilde Dijkhof weten welke voorwaarden daarvoor nodig zijn en welke regio’s een kerncentrale verwelkomen.

Generatie III+ reactor

Uit de marktconsultatie blijkt dat het overgrote deel van de bedrijven zou kiezen voor bewezen technologie die voldoet aan de  geldende veiligheidseisen. Daarbij is brede voorkeur voor een generatie III+ reactor. Deze kunnen worden gerealiseerd in elf tot vijftien jaar vanaf de start van het vergunningstraject. Ook Small Modular Reactors worden als een interessante optie gezien. Alleen zijn die nog niet commercieel beschikbaar.

Zeeland

De provincie Zeeland staat positief tegenover de bouw van een nieuwe kerncentrale. En voor de provincie Noord-Brabant is het onder voorwaarden bespreekbaar.

De bestaande kerncentrale in Borssele moet langer open blijven, vinden betrokken bedrijven. De centrale is volgens hen economisch rendabel en zo blijft nucleaire kennis behouden. Wel moet men nog onderzoeken welke investeringen nodig zijn. Staatssecretaris Yesilgoz verkent momenteel hoe de Kernenergiewet kan worden aangepast om Borssele langer in bedrijf te houden. Dit op verzoek van de Tweede Kamer naar aanleiding van een motie van Agnes Mulder en Mark Harbers.

De provincie Noord-Brabant vroeg TNO te onderzoeken welke rol kernenergie kan spelen in de provincie. TNO kijkt samen met de Nuclear Research & Consultancy Group naar de kritische factoren die van invloed zijn bij het gebruik van conventionele reactoren. Maar ook naar nieuwe kernreactoren, zoals concepten die thorium en gesmolten zout toepassen.

‘De opwekking van kernenergie is welkom’, aldus gedeputeerde Eric de Bie (Energie). ‘Kernenergie kan Nederland minder afhankelijk maken van fossiele brandstoffen en biedt veel leveringszekerheid, onafhankelijk van zon en wind.’

Thorium

Het onderzoek zal ingaan op alle aspecten van kernenergie: technische mogelijkheden, economische aspecten, inpasbaarheid in het energiesysteem, ontwikkeltijd, kostprijs, risico’s en veiligheid. Daarnaast vroeg de provincie specifiek naar de status van thorium reactoren.

Nog geen Rijksbeleid in Brabant

De rijksoverheid is het bevoegd gezag voor vergunningen voor kerncentrales. De ontwikkeling van een kerncentrale in Noord-Brabant past nu niet in het rijksbeleid. Die staat kerncentrales alleen toe in Borssele, de Groningse Eemshaven en de Rotterdamse Maasvlakte.

Kernfusie

Kernenergie gaat niet alleen over kernsplitsing maar ook over kernfusie. Eric de Bie: ‘Het Brabantse kennisinstituut Differ speelt een belangrijke rol in het internationale onderzoek naar kernfusie. De provincie steunt dergelijk onderzoek al langer en beschouwt een positieve rol van de overheid inzake fundamenteel onderzoek als onontbeerlijk om snelheid te krijgen in innovatie van kernenergie, inclusief kernfusie.’

Het onderzoek van TNO zal in januari 2021 gereed zijn, zodat Provinciale Staten in het voorjaar een koers voor de provincie kunnen bepalen ten aanzien van kernenergie.

 

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhof diende tijdens de Algemene Politieke beschouwingen een motie in voor een marktconsultatie naar kernenergie. Met steun van CDA, SGP en PVV is de motie aangenomen en zal een verkennend onderzoek worden gestart.

Volgens Dijkhof is het voor de leveringszekerheid van belang dat er naast weersafhankelijke energiebronnen voldoende schone en regelbare energiebronnen beschikbaar zijn in Nederland. Volgens het kamerlid gebruikt kernenergie vergeleken met andere energiebronnen relatief weinig ruimte. Bovendien ziet Dijkhof interessante ontwikkelingen op het terrein van kleinere centrales en thorium. Dijkhof ziet kernenergie als een schone en regelbare energiebron die, in tegenstelling tot andere schone vormen van energieopwekking, niet financieel wordt ondersteund vanuit het Rijk. Marktpartijen zijn bovendien huiverig zijn te investeren in kerncentrales in Nederland.

In de motie die de VVD-fractievoorzitter indiende oppert Dijkhof dat er diverse vormen denkbaar zijn waarin de overheid investeringen in kerncentrales kan ondersteunen. Hij verzoekt de regering dan ook een marktconsultatie te houden onder welke voorwaarden marktpartijen bereid zijn te investeren in kerncentrales in Nederland. In dat onderzoek zou ook naar voren moeten komen welke publieke ondersteuning daarvoor nodig is. Als laatste zouden de onderzoekers ook moeten verkennen in welke regio’s er belangstelling is voor de realisering van een kerncentrale.

Geen animo

Of het onderzoek veel oplevert, waagt de oppositie te betwijfelen. Al langer is een gebied naast de enige nog werkende kerncentrale Borssele vrijgemaakt voor een tweede centrale. Ook op de Maasvlakte en de Eemshaven is ruimte voor een kerncentrale. De animo is echter nog niet heel groot. Met name vanwege de hoge kosten en risico’s.

De meeste nieuwe centrales worden in China verwacht. Begin 2018 waren er, buiten de 38 operationele Chinese kernreactoren, nog 19 reactoren in aanbouw en werden acht bijkomende reactoren gestart. In totaal zijn er al 39 kernreactoren gepland en honderd andere worden voorgesteld.

Thorium

Veel wordt verwacht van zogenaamde thorium-reactoren. De halveringstijd van het aardmetaal is veel korter dan van uranium en het is veiliger in te zetten in een reactor. Toch blijkt de gesmolten zout-reactor nog teveel uitdagingen te hebben om nu al te kunnen inzetten. Experts verwachten dat de fundamentele problemen pas rond 2050 zijn opgelost.

Kleine reactoren

In de Verenigde Staten kijkt men ook naar kerncentrales. Met name de inzet van kleinere centrales zou veel van de nadelen van kernenergie moeten tackelen. Zo wil Microsoft-oprichter Bill Gates miljarden investeren in de Traveling Wave Reactor (TWR) en Molten Chloride Fast Reactor (MCFR) van TerraPower.

NuScale Power kondigde onlangs nog aan dat de Amerikaanse nucleaire regelgevende commissie (NRC) de laatste fase van de ontwerpbeoordelingsaanvraag (DCA) heeft afgerond voor de kleine modulaire reactor (SMR) van het bedrijf. De modulaire lichte waterreactor van NuScale bestaat uit modules die zestig megawatt aan elektriciteit kunnen genereren via een veiligere, kleinere en schaalbare versie van drukwaterreactor-technologie.

De Franse energiereus EDF maakte bekend elektrolysers te willen koppelen aan kerncentrales in het Verenigd Koninkrijk. De grijze waterstof kan hernieuwbare bronnen zoals offshore wind en zonne-energie ondersteunen.

Een consortium onder leiding van de Franse energiegroep EDF wil elektrolysers koppelen aan door kernenergie opgewekte elektriciteit. Dit zou voldoende waterstof moeten opleveren om aan een aanzienlijk deel van de voorspelde vraag in het Verenigd Koninkrijk te voldoen. Daarmee combineert het bedrijf de betrouwbare basislastproductie van kernenergie met koolstofarme groene waterstofproductie. De waterstof kan worden ingezet als backup-vermogen voor variabele hernieuwbare energiebronnen zoals offshore-windenergie. Maar EDF wil ook de industrie en waterstofauto’s beleveren.

Demonstratieproject

Het door EDF geleide Hydrogen to Heysham (H2H) consortium rondde onlangs een studie af die concludeerde dat de door kernenergie aangedreven waterstof technisch haalbaar is en ook veilig. Idee is om te starten met een demonstratieproject in de Heysham 2 kerncentrale in Noordwest-Engeland. Ook EDF Energy’s geplande nucleaire nieuwbouwproject Sizewell C zou gebruik kunnen maken van elektrolysers. Net als Hinkley Point C, dat al in aanbouw is.

De 3,2 gigawatt kerncentrale Hinkley Point C zal de eerste nieuwe Britse kerncentrale in twintig jaar zijn. Volgens de huidige planning zouden de twee reactoren met een vermogen van 1600 megawatt in 2025 in gebruik moeten worden genomen.

Stabiele productie

Het H2H-consortium dat zich bezighoudt met de commercialisering van waterstoftechnologieën, noemt een reeks voordelen voor de productie van waterstof op basis van kernenergie via elektrolyse. Behalve dat kernenergie een zeer stabiele stroomleverancier is, kan de geproduceerde zuurstof ook weer in de eigen processen worden ingezet.

Hoe meer uren per dag een electrolyser wordt gebruikt, hoe lager de gemiddelde kosten zijn van de geproduceerde waterstof. In dat opzicht is waterstof op basis van kernenergie goedkoper dan groene waterstof uit intermitterende bronnen als wind- of zonne-energie. Die laatste bronnen zijn natuurlijk wel een stuk duurzamer en veiliger dan kernenergie.

Proef

De onderzoekers plannen een eerste systeem met een 1 megawatt alkalische en een 1 megawatt proton exchange membrane (PEM) elektrolyser. De twee electrolysers kunnen gezamenlijk tot achthonderd kilogram waterstof per dag produceren.

Opschalen

De opstellers van het rapport schatten in de toekomst electrolysers met een gezamenlijke capaciteit van 550 megawatt te kunnen inzetten. Die zouden tegen 2035 ongeveer 220.000 kilogram aan waterstof per dag kunnen produceren. De kostprijs hiervoor zou komen op 2,18 euro per kilo.

Het Internationale Energie Agentschap (IEA) waarschuwt voor een al te grootschalige uitstap uit kernenergie. In een recent verschenen rapport concludeert het energieagentschap dat als de plannen voor het sluiten van kerncentrales worden doorgezet, de CO2-uitstoot met vier miljard ton toeneemt.

Kernenergie is momenteel de op één na grootste koolstofarme energiebron in de wereld, goed voor tien procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie. Alleen waterkracht levert met zestien procent een grotere bijdrage. Voor de Verenigde Staten, Canada, de Europese Unie en Japan is kernenergie de grootste koolstofarme elektriciteitsopwekker.

De toekomst van kernenergie is echter onzeker, aangezien veel lande van plan zijn hun verouderde centrales te sluiten. Zoals het er nu naar uitziet zou tegen 2025 maar liefst een kwart van de huidige kerncentrales zijn gesloten. Tegen 2040 loopt dit zelfs op tot tweederde, zo berekende het IEA in het rapport, Nuclear Power in a Clean Energy System. Als er geen duurzame alternatieven voor deze centrales komen, kan deze neergaande trend resulteren in een extra vier miljard ton CO2-uitstoot.

Afgeschreven

Een aantal landen heeft kernenergie al afgeschreven vanwege veiligheids- en duurzaamheidsoverwegingen. Maar ook de landen die nog wel in kernenergie geloven, doen volgens het IEA te weinig om de productiecapaciteit op niveau te houden.

Het IEA hoopt dan ook dat kernenergie weer op de politieke agenda’s komt. ‘Zonder een belangrijke bijdrage van kernenergie, zal de wereldwijde energietransitie zo veel moeilijker zijn’, zei Dr. Fatih Birol, uitvoerend directeur van het IEA.

Levensduurverlenging

Het rapport concludeert dat de verlenging van de operationele levensduur van bestaande kerncentrales aanzienlijke kapitaalinvesteringen vereist. Maar de kosten zijn concurrerend met andere technologieën voor de opwekking van elektriciteit, inclusief nieuwe zonne- en windenergieprojecten. Bovendien helpt de levensduurverlenging de energietransitie soepeler te laten verlopen.

Marktomstandigheden blijven echter ongunstig voor verlenging van de levensduur van kerncentrales. Een lange periode van lage groothandelsprijzen voor elektriciteit in de meeste geavanceerde economieën heeft de winstmarges voor veel technologieën sterk verminderd of geëlimineerd, waardoor kerncentrales vroegtijdig dreigen te worden uitgeschakeld.

Nieuwe projecten onder druk

Investeringen in nieuwe nucleaire projecten in geavanceerde economieën zijn nog moeilijker. Nieuwe geplande projecten in Finland, Frankrijk en de Verenigde Staten lijden onder vertragingen en grote kostenoverschrijdingen. Korea was een belangrijke uitzondering, met een record aan voltooide projecten: op tijd en binnen begroting.

Goedkoper dan wind en zon

Als andere koolstofarme bronnen, wind- en zon-PV, het tekort aan kernenergie moeten opvullen, moeten de investeringen drastisch worden opgeschroefd: tot 1,6 biljoen dollar, berekende het IEA. In de afgelopen twintig jaar is de capaciteit van wind- en zon-PV toegenomen met ongeveer 580 gigawatt. De komende twintig jaar zou dat bedrag bijna moeten worden vervijfvoudigd. Een dergelijke toename van hernieuwbare energieopwekking zou ernstige uitdagingen creëren bij de integratie van de nieuwe bronnen in het energiesysteem.

Kerncentrale Borssele behoort tot de 25 procent meest veilige kerncentrales ter wereld. Dat rapporteert een onafhankelijke commissie van experts in opdracht van Stientje van Veldhoven. Deze toetsing is onderdeel van het convenant dat EPZ ondertekende en voorwaarde voor de kerncentrale om open te blijven tot eind 2033.

In juni 2006 sloot de Rijksoverheid het Convenant Kerncentrale Borssele af met de eigenaren van de kerncentrale Borssele (EPZ) en haar aandeelhouders. In het Convenant zijn afspraken gemaakt over een uiterste sluitingsdatum van de centrale (eind 2033), investeringen in duurzame energieontwikkeling en veiligheidseisen.

Een van de afspraken uit het Convenant is de zogenaamde ‘veiligheidsbenchmark’, dat wil zeggen de verplichting voor EPZ om zorg te dragen dat de kerncentrale Borssele blijft behoren tot de 25 procent veiligste, technisch vergelijkbare, vermogensreactoren in de Europese Unie, de Verenigde Staten en Canada.

Vijfjarig rapport

Zoals in het Convenant afgesproken, is in 2008 een commissie van onafhankelijke internationale deskundigen ingesteld (de Commissie) om de naleving van de veiligheidsbenchmark te toetsten en daarover om de vijf jaar aan de convenantspartijen te rapporteren. Het eerste rapport van de Commissie is in 2013 verschenen. Het tweede rapport stuurde minister Stientje van Veldhoven recent naar de Tweede Kamer.

In haar rapport concludeert de Commissie dat de Kerncentrale Borssele tot de groep van 25 procent veiligste watergekoelde en watergemodereerde reactoren van de Europese Unie, de Verenigde Staten en Canada behoort en dus aan de veiligheidseis uit het convenant voldoet. Het rapport bevat een uitgebreide beschrijving van de methodologie die de Commissie heeft ontwikkeld en gebruikt om de gevraagde uitgebreide internationale vergelijking uit te voeren van de veiligheidsaspecten van meer dan 200 kerncentrales en een deskundig oordeel te kunnen geven over het veiligheidsniveau van de Kerncentrale Borssele (KCB) in vergelijking met die van de andere kerncentrales.

Tijdens geplande werkzaamheden in het pompgebouw van de Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten is donderdagochtend een kortstondige lekkage geweest. Hierbij is een hoeveelheid radioactief verontreinigd water gelekt in een kruipruimte. De reactor is daarna uitgeschakeld. Volgens exploitant NRG is geen gevaar voor de omgeving.

Medewerkers die de werkzaamheden uitvoerden zijn gecontroleerd op de aanwezigheid van radioactieve stoffen. Hierbij zijn geen bijzonderheden aangetroffen.

NRG intensiveert de grondwatermonitoring in de directe nabijheid van de betreffende locatie, doet nader onderzoek naar de oorzaak van de lekkage en de aard en hoeveelheid van het weggelekte water. Als het nodig is, worden passende maatregelen genomen.

De slechte staat van de zeven Belgische kerncentrales zet Energieminister Marie Christine Marghem onder druk. De minister moet snel 750 megawatt extra stroomcapaciteit vinden, anders dreigen stroomtekorten.

België is voor de helft van zijn stroomvoorziening afhankelijk van de productie van de zeven kerncentrales in Doel en Tihange. Inmiddels staan vijf van deze centrales stil vanwege de constatering van betonrot. Engie Electrabel is intussen bezig met het herstel van de plafonds, maar dit kan nog even duren. Intussen dreigt België een serieus stroomtekort te krijgen.

Noodplan

Energieminister Marie Christine Marghem heeft al een noodplan aangekondigd. Zo zal een gascentrale in Vilvoorde uit de mottenballen worden gehaald en kijkt de minister naar mogelijkheden voor import uit Franrijk, Duitsland en Nederland. Een deel van de extra capaciteit moet komen uit peakshavingcontracten met een aantal energiegrootverbruikers. Toch zal netbeheerder Elia waarschijnlijk ook noodgeneratoren moeten aansluiten om grote vraagpieken snel te kunnen ondervangen.

Donkere kerst

Het is niet voor de eerste keer dat de Belgische stroomvoorziening in gevaar komt. In 2014 dreigden de Belgen een donkere kerst tegemoet te zien. Ook toen waren de kerncentrales de oorzaak van de dreigende blackout. Die vertoonden vier jaar geleden haarscheurtjes.

De stroomprijzen lopen in België navenant op met de schaarste op de markt. De verwachting is dat de gemiddelde burger jaarlijks 75 tot honderd euro meer gaat betalen voor stroom.

Tijdens de geplande onderhoudsstop van de reactoren van Doel 3 en Tihange 3 stelde exploitant ENGIE Electrabel, tijdens een inspectie in de bunkergebouwen van beide reactoren, een betondegradatie vast. Deze gebouwen huisvesten de noodsystemen van het tweede niveau.

Na de nodig herstelwerkzaamheden gaf het FANC eerder groen licht voor de heropstart van Doel 3.  Tihange 3 ligt momenteel stil terwijl de herstelwerkzaamheden nu bezig zijn. Daarbij werd voorzien dat de reactorgebouwen waarop dit fenomeen mogelijk ook betrekking heeft, namelijk Tihange 2 en Doel 4, bij de volgende geplande onderhoudstops, worden geïnspecteerd.

Deze beide reactoren zijn momenteel stilgelegd voor onderhoudswerken, en de exploitant voerde daarop inspecties uit. Hierbij werd een betondegradatie in de plafonds van de bunkers van Doel 4 en Tihange 2 vastgesteld.

In Tihange 2 werden de  verouderingsverschijnselen van het beton al eerder vastgesteld tijdens inspecties en waren de herstelwerkzaamheden al ingepland.

Voor zowel Tihange 2 als Doel 4 lopen de analyses om een correcte diagnose te stellen voordat men de herstelwerkzaamheden start. De resultaten van deze analyses en de methodologie bij de herstellingen worden dan besproken met het FANC en zijn filiaal Bel V.

Zoals het het geval is in Tihange 3 moet de weerstand van de betrokken gebouwen worden aangetoond voordat het FANC en zijn filiaal Bel V groen licht kunnen geven voor de heropstart van de reactoren van Doel 4 en Tihange 2. Het dossier zal dan ook aandachtig verder worden opgevolgd.

Deze gebeurtenissen hebben volgens het FANC geen enkele impact gehad op de bevolking, de werknemers en het leefmilieu.

De kerncentrale in Borssele is weer in bedrijf.  De centrale ging 4 augustus automatisch uit bedrijf nadat een storing optrad in één van de twee kanalen van het reactorbeveiligingssysteem.

Na onderzoek naar aard en oorzaak van de storing en nevenschade bleek dat enkele elektronicamodules moesten worden vervangen.  Ook een van de twee hoofdkoelmiddelpompen bleek beschadigd doordat deze niet werd afgeschakeld terwijl het reactorbeveiligingssysteem wel de bijbehorende smeerolietoevoer afsloot.

Naast vervanging van de elektronicamodules werd ook het reactorbeveiligingssysteem aangepast zodat de schade aan de pomp niet meer kan voorkomen mocht een dergelijke storing zich opnieuw voordoen.

De pomp werd gedemonteerd om de schade te onderzoeken.  De beschadigde onderdelen  zijn gereviseerd of vervangen.  Ook is een aantal onderdelen die niet beschadigd waren uit voorzorg vervangen.

De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) heeft toezicht gehouden op het verloop van deze stilstandsperiode.