Kolencentrale Archieven - Utilities

Na de consultatie van minister Wiebes van EZK voor het sluiten van een kolencentrale lijkt alleen Riverstone interesse te hebben. Volgens de NOS kan het investeringsbedrijf dat de Rotterdamse centrale vorig jaar overnam van Engie 240 miljoen euro krijgen. Dat is een hoger bedrag dan Riverstone betaalde aan Engie.

Om de Urgenda-doelen te kunnen halen, moet Eric Wiebes alles uit de kast halen om de CO2-uitstoot te temperen. Met het uit bedrijf nemen van een van de moderne kolencentrales zou de minister in één klap een grote sprong daarin nemen. Vandaar dat Wiebes in September een rondje maakte langs de laatste grote Nederlandse centrales. Zowel RWE als Uniper meldden geen belangstelling te hebben voor de regeling die ze 328 duizend euro per megawatt zou opleveren.

RWE

De 1560 megawatts van de Eemshavencentrale van RWE zou het bedrijf ruim vijfhonderd miljoen euro opleveren. Dat is fors minder dan de investeringssom van 2,8 miljard euro. De centrale die nu vijf jaar draait, kan ook op alternatieve brandstoffen draaien zoals biomassa.

Uniper

Ook de Maasvlakte centrale van Uniper is gloednieuw. De in 2016 opgeleverde 731 megawatt centrale zou 360 miljoen euro opbrengen, wat een afschrijving betekent van ruim een miljard euro. Ook deze centrale zou deels op biomassa kunnen draaien. Daarnaast zijn er in Rotterdam plannen voor het afvangen en ondergronds opslaan voor CO2 (Porthos).

De Riverstone centrale ligt overigens al sinds begin dit jaar stil vanwege een technisch defect.

Het kabinet wil dat RWE, Onyx-power en Uniper de productie van hun kolencentrales met 25 procent terugdringen. Het zou zelfs kunnen dat  een van de drie centrales helemaal sluit. De Amercentrale is nog buiten schot omdat deze ook warme levert aan de directe omgeving.

Dit jaar sloot Vattenfall nog de kolencentrale op zijn Hemweglocatie. Het Urgenda-vonnis dwingt het kabinet echter drastischere maatregelen te nemen. Volgens NOS wil het kabinet verder gaan en ook de overige, nieuwe kolencentrales aan banden leggen. Bijvoorbeeld door de productie per centrale fors te verlagen. Sluiting van een van de centrales zou ook nog als optie worden overwogen.

Inmiddels zijn al maatregelen genomen om de CO2-uistoot te beperken. De sluiting van oude centrales, de verlaging van de maximumsnelheid naar 100 en andere maatregelen leveren echter een terugdringing van 19 tot 21 procent van de CO2-uitstoot. De laatste zes tot vier procent, oftewel zo’n negen megaton, moet van extra maatregelen komen. Zoals wellicht de beperking van de productie van de kolencentrales.

3430 megawatt

Als alle drie de centrales zouden worden gesloten, kan het kabinet het Urgenda-vonnis gemakkelijk uitvoeren. Die stap zou wel een behoorlijke hap nemen uit de basislast. De centrales van Onyx Power (voormalige Engie centrale), Uniper (voormalig E.ON) en RWE hebben een gezamenlijk vermogen van 3430 megawatt. Bij sluiting zal Nederland sterker afhankelijk worden van import. Bovendien zullen de eigenaren van de centrales een compensatie moeten krijgen van de overheid.

De zeshonderd megawatt Amercentrale in Geertruidenberg komt voorlopig niet voor sluiting in aanmerking omdat daar een uitgebreid warmtenet op aangesloten is. De centrale draait al grotendeels op biomassa.

Brinkhorst

E.ON, Engie en Eneco begonnen in 2003 met het plannen van hun centrales op verzoek van minister Laurens Jan Brinkhorst. Diversificatie van het energieaanbod, lage energieprijzen en leveringszekerheid werden zwaarder gewogen dan de nadelen voor het milieu. De publieke opinie is sindsdien behoorlijk verschoven, net als de koers van de Rijksoverheid. Volgens de NOS zal het kabinet de komende maanden in gesprek gaan met de eigenaren van de centrales om de mogelijkheden en hoogte van eventuele compensatievergoedingen te bespreken.

Alternatieven

RWE zet intussen in op het bijstoken van biomassa en denkt in de toekomst zelfs volledig op biomassa te kunnen draaien. Het liefste als onderdeel van een keten waar eerst hoogwaardige biochemicaliën en brandstoffen worden geproduceerd. Uniper onderzoekt de mogelijkheden voor de inzet van zogenaamde metal fuels. Onyx Power, een bedrijf dat onderdeel is van het investeringsvehicel Riverdale, nam vorig jaar de kolencentrale van Engie over. Het bedrijf bezit ook de voormalige kolenassets van Engie in Duitsland.

De elektriciteitsproductie met steenkool is sterk gedaald van ruim 27 miljard kilowattuur in 2018, naar ruim 17 miljard kilowattuur in 2019. Tegelijkertijd is de elektriciteitsproductie met aardgas gestegen van bijna 58 miljard kilowattuur naar 71 miljard kilowattuur. Zowel een lage aardgasprijs als een hoge CO2-prijs droegen bij aan deze ontwikkeling.

De productie van elektriciteit met aardgas gaat met naar verhouding minder CO2 uitstoot gepaard per geproduceerde hoeveelheid kilowattuur elektriciteit dan bij elektriciteitsproductie met steenkool. Vorig jaar werden al steenkoolcentrales uitgefaseerd. En ook dit jaar zal het aandeel kolenstroom dalen vanwege de sluiting van Hemweg 8.

Hernieuwbare bronnen

De totale elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen nam toe van bijna 19 miljard kilowattuur in 2018, naar bijna 22 miljard kilowattuur in 2019. Hiermee was voor het eerst de productie van hernieuwbare elektriciteit groter dan de uit steenkool opgewekte hoeveelheid elektriciteit.

Importdaling Duitsland

De invoer van elektriciteit uit Duitsland daalde van 21 miljard kilowattuur in 2018, naar 12 miljard kilowattuur in 2019. Tegelijkertijd verzesvoudigde de uitvoer van Nederlandse stroom naar Duitsland.

Exportdaling België

Met België was het beeld precies omgekeerd. In 2019 is 2,8 miljard kilowattuur meer elektriciteit uit België ingevoerd, terwijl 3,8 miljard kilowattuur minder werd uitgevoerd.

De Duitse federale en deelstaatregeringen bereikten overeenstemming over een tijdschema voor de sluiting van kolengestookte centrales. Uiterlijk in 2038, maar liever eerder, zouden de laatste kolencentrales moeten sluiten.   

De Duitse bestuurders mogen er dan uit zijn: nu moeten ze het overeengekomen tijdschema voor de uitfasering van de kolen nog bespreken met de exploitanten van de centrales. Daarna laceert de regering het wetsontwerp waarna de partijen hem volgens afspraak aan zullen nemen.

Compensatie

De minister-presidenten van de vier deelstaten met steenkoolregio’s, Nordrhein-Westfalen, Saksen-Anhalt, Saksen en Brandenburg, namen deel aan de besprekingen. Bondskanselier Angela Merkel en de federale ministers van Economie, Milieu en Financiën vertegenwoordigden de federale regering. De minister van Financiën legde uit dat de exploitanten van West-Duitse elektriciteitscentrales in totaal 2,6 miljard euro ontvingen als compensatie voor de voortijdige stillegging van hun centrales. Exploitanten in het oosten kregen 1,75 miljard euro als compensatie.

Kolencentrales

In totaal besteedt de Duitse overheid tot 2030 veertig miljard euro aan subsidie voor structurele veranderingen in de energiemarkt. Hoewel de daadwerkelijke deadline op 2038 is gesteld, wil de overheid al in 2026 en 2029 onderzoeken of de laatste centrales al in 2035 van het net kunnen worden gehaald.

Ongeacht de afspraken neemt Uniper dit jaar de gloednieuwe steenkoolcentrale Datteln 4 aan het Dortmund-Eemskanaal in bedrijf. Uniper, toen nog E.ON, startte in 2007 met de bouw van de 1100 megawatt centrale. De bouw werd tussentijds stilgelegd, maar in 2017 mocht Uniper toch verder bouwen. Inmiddels heeft de kolencentrale al proefgedraaid. Datteln 4 heeft een efficiency van zestig procent. Die efficiency haalt de centrale met name omdat ze niet alleen stroom levert, maar ook warmte aan honderdduizend huishoudens.

De Senaat stemde in met het voorstel van de Tweede kamer voor een verbod op de inzet van kolen voor elektriciteitsproductie. Het verbod gaat zo snel mogelijk in, waarbij de oude centrales in 2025 al moeten stoppen met het gebruik van steenkool. De nieuwe generatie centrales mag nog tot 2030 doorgaan met kolenstook.

Het  voorstel van de Tweede Kamer voorziet in een verbod in twee stappen op het gebruik van kolen voor elektriciteitsopwekking door bestaande kolencentrales. Deze maatregel draagt in belangrijke mate bij aan de CO2-reductie. De afgesproken doelstelling in het regeerakkoord is een beperking van de uitstoot van kooldioxide van 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990. De Eerste Kamer nam het voorstel op 10 december 2019 na stemming aan.

Snelle afbouw kolen

Het verbod op het gebruik van kolen voor elektriciteitsopwekking gaat zo snel mogelijk in. Voor de overgangsperioden voor de productie-installaties wordt gedifferentieerd naar het elektrisch rendement. In de centrales van de oude generatie mogen vanaf 1 januari 2025 geen kolen meer worden gebruikt voor elektriciteitsopwekking. Voor de nieuwe generatie geldt dit vanaf 1 januari 2030.

Sluiting van Eemshavencentrale, Maasvlaktecentrale en Centrale Rotterdam vermindert de uitstoot van broeikasgassen imet negen megaton. Dat blijkt uit de studie ‘Effecten van sluiting drie extra kolencentrales’ van onderzoeksbureau CE Delft. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Natuur & Milieu, Greenpeace en het Longfonds.

Volgend jaar moet Nederland de uitstoot van broeikasgassen met 25 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. Uit  berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat Nederland dit vonnis niet gaat halen zonder stevige maatregelen.

De Kolenwet bepaalt nu nog dat de centrales tot 2030 steenkool mogen blijven stoken. Stoppen met kolenstook in 2020 levert onmiddellijk een CO2-reductie op van negen megaton per jaar. Het gaat bovendien om een netto vermindering van de uitstoot. De onderzoekers verrekenden namelijk de vervanging van kolencentrales door aardgascentrales. Het is bij sluiting van de kolencentrales waarschijnlijk dat de Nederlandse import van elektriciteit tijdelijk toeneemt. Toch blijft de klimaatwinst overeind, met een vermindering van vijf megaton broeikasgassen in Noord-West Europa.

Voldoende import

Ook de leveringszekerheid van stroom is onderzocht. Volgens de onderzoekers heeft ons land  voldoende importmogelijkheden om de wegvallende elektriciteitsproductie van de kolencentrales te compenseren. Daarnaast kunnen gascentrales die nu niet in werking zijn, worden ingeschakeld om aan de vraag naar elektriciteit te voldoen. Gascentrales stoten de helft minder CO2 uit en geven veel minder luchtverontreiniging dan kolencentrales.

De rekening

De drie centrales mogen biomassa bijstoken. Daarvoor heeft de overheid 1,9 miljard euro aan subsidie gereserveerd. CE Delft berekende dat wanneer de centrales in 2020 worden gesloten, de overheid op zijn minst 1,2 miljard euro bespaart doordat zij de subsidie niet meer hoeft uit te keren. Het verlies aan inkomsten voor de eigenaren van de centrales schat CE Delft op twee miljard euro. Sluiting van de kolencentrales is zo de goedkoopste CO2-besparende maatregel. Bij sluiting van de kolencentrales vanaf januari stijgt de elektriciteitsrekening voor huishoudens met ongeveer twee procent. Dit zou neerkomen  op gemiddeld vijftien euro per huishouden per jaar.

ENGIE heeft een overeenkomst afgesloten voor de verkoop van al haar aandelen in de kolencentrales in Nederland en Duitsland. Riverstone Holdings LLC, een wereldwijde op energie gerichte investeringsmaatschappij, wordt de nieuwe eigenaar van de kolencentrale in Rotterdam.

In Nederland is de kolencentrale van Rotterdam onderdeel van de verkoop. In Duitsland betreft het de centrales van Farge, Zolling en Wilhelmshaven. Het totale vermogen van de centrales is 2.345 megawatt. Door de transactie neemt de geconsolideerde schuld van ENGIE af met ongeveer tweehonderd miljoen euro. De verkoop is gehouden aan gebruikelijke voorwaarden en zal naar verwachting in het tweede semester 2019 worden voltooid.

In Nederland is het vanaf 2030 verboden om nog energie op te wekken met kolencentrales. Duitsland heeft een zelfde soort moratorium voor kolenstroom in het leven geroepen in 2038. Het is de vraag hoe de investeringsmaatschappij hier mee om denkt te gaan. Het ligt in de lijn der verwachting dat de centrales gecompenseert worden voor de vervroegde afschrijving. Wellicht dat daar nu op wordt geanticipeerd.

Twaalf miljard investeringen

De verkoop van de kolencentrales past in de in 2015 ingezette strategie van ENGIE. Onderdeel daarvan is het afstoten of sluiten van de bestaande kolencentrales en inmiddels is de elektriciteitsopwekking met kolen met 75 procent teruggebracht. Het aandeel van kolen in de totale opwekcapaciteit neemt door deze verkoop in drie jaar tijd af van dertien naar vier procent.

Isabelle Kocher, ENGIE CEO: ‘Wij richten ons op investeringen in integrale energieoplossingen voor onze klanten, ondernemingen en overheden, grootschalige ontwikkeling van hernieuwbare energie en de aanpassing van energienetwerken, die voor de energietransitie noodzakelijk is. Voor deze activiteiten maken we twaalf miljard euro beschikbaar in de periode 2019-2021.’

In een brief aan de Tweede Kamer maakte minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat bekendgemaakt dat de Hemweg-8 centrale eind 2019 moet stoppen met het gebruik van kolen als brandstof voor elektriciteitsproductie. Hiermee wordt deels invulling gegeven aan het Urgenda-doel van 25 procent CO2-reductie in 2020. Deze aanpassing van het wetsvoorstel op het verbod van kolen voor elektriciteitsproductie zorgt ervoor dat de Hemwegcentrale vijf jaar eerder uit bedrijf gaat en heeft grote gevolgen voor Nuon/Vattenfall en haar medewerkers.

Volgens de aanpassing van het wetvoorstel op het verbod van kolen voor elektriciteitsproductie dient de Hemweg-8 centrale eind 2019 uit bedrijf te gaan, zonder de eerder aangekondigde overgangsperiode van vijf jaar. In het eerdere wetsvoorstel was wel sprake van een overgangsperiode tot 2025, om tot een zorgvuldige sluiting te kunnen komen. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat stelt met dit gewijzigde wetsvoorstel een zware maatregel voor, op heel korte termijn.

Investeringen

In mei 2018 heeft minister Wiebes zijn wetsvoorstel voor het verbod op kolen als brandstof voor elektriciteitsproductie gepresenteerd. Hierin kreeg Nuon tot eind 2024 de tijd, voordat de Hemweg-centrale haar deuren zou moeten sluiten. Nuon heeft dat wetsvoorstel indertijd gerespecteerd en zich daarop ingesteld. Afgelopen jaar heeft het bedrijf nog aanvullende investeringen moeten doen om de centrale tot sluiting eind 2024 veilig te kunnen laten draaien.

Uitbedrijfname

Alexander van Ofwegen, directeur Productie en verantwoordelijk voor de Hemweg-8 centrale, reageert op het wetsvoorstel. ‘Vanaf het begin van de kolenuitfaseringsdiscussie eind 2015 hebben wij ons constructief opgesteld en zijn we bereid geweest het gesprek aan te gaan over een mogelijke vervroegde sluiting van de Hemweg-centrale, zolang daar een faire compensatie tegenover zou staan. Het nieuwe besluit van het kabinet om de centrale eind dit jaar al uit bedrijf te nemen, heeft verstrekkende gevolgen voor ons als bedrijf, maar met name voor onze medewerkers. Zij hadden zich ingesteld op nog vijf jaar zekerheid van werk en inkomen. Het kabinet heeft hier vertrouwen gewekt, maar komt daar nu op terug.

Het kabinet stelt echter ook dat, door het ontbreken van een vijfjarige overgangsperiode, er wel sprake dient te zijn van nadeelcompensatie. We moeten ten minste een halfjaar van tevoren beginnen met de voorbereidingen voor de uitbedrijfname van de centrale, vanwege bijvoorbeeld het tijdig stopzetten van brandstofcontracten. Onze mensen, die met veel inzet werken op deze centrale, verdienen goede begeleiding naar nieuw werk. We nemen de tijd om samen met de ondernemingsraad en de mensen zelf voor iedereen een nieuw baanperspectief te ontwikkelen. Wij zullen er alles aan doen om dit te bewerkstelligen.’

Een consortium gaat onderzoeken of de kolencentrale van Engie in Rotterdam omgebouwd kan worden naar een biomassagestookte centrale.

Hiervoor wordt een innovatieve biomassa voorbehandelingsinstallatie geïntegreerd in de kolencentrale. Deze installatie, die ontwikkeld wordt door het Noorse bedrijf Arbaflame, zal zogenoemde stoombehandelde biomassapellets produceren uit duurzame biomassa die voldoet aan de strengste EU duurzaamheidscriteria. Deze pellets zijn vergelijkbaar met kolen. Vergeleken met gewone biomassapellets zijn ze beter waterafstotend, hebben ze een hogere energiedichtheid en hebben ze bijna dezelfde verbrandingseigenschappen als kolen. Hierdoor kunnen zij relatief gemakkelijk worden toegepast in een bestaande kolencentrale, wat de ombouwkosten van een kolencentrale naar een biomassagestookte centrale aanzienlijk verlaagt.

Ondanks dat delen van deze stoombehandelingstechnologie en de geproduceerde pellets al eerder zijn getest bij vijftien andere energiecentrales, is de beoogde kosteneffectieve volledige integratie van deze technologie in een bestaande moderne kolencentrale nog nooit op deze schaal beproefd.

Duurzame elektriciteit en warmte

‘De centrale kan een belangrijke rol spelen in de Rotterdamse haven als flexibele aanvulling op zon en wind energie, maar ook door de levering van duurzame warmte. Op dit moment is het echter technisch en financieel nog niet haalbaar om een kolencentrale om te bouwen naar honderd procent biomassa. Een succesvol project kan de opmaat zijn naar levering van grote hoeveelheden duurzame elektriciteit en warmte aan de omgeving’, zegt manager kolen van Engie, Jeroen Schaafsma.

Aangezien de stoombehandeling technologie ook geschikt is voor bio raffinage, kan het project ook organische bijproducten zoals bio chemicaliën leveren. Dit maakt het mogelijk om ook een bijdrage te kunnen leveren aan de verdere cascadering van biomassa.

Voor dit project ontvangt het consortium ruim 19 miljoen euro aan EU-subsidie.

Het kabinet verbiedt met ingang van 2030 elektriciteitsproductie in kolencentrales. De twee oudste centrales – de Hemweg en de Amercentrale – moeten eind 2024 stoppen met elektriciteitsproductie door middel van kolen. De ministerraad heeft daarmee ingestemd op voorstel van minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat.

Hiermee geeft het kabinet uitvoering aan de afspraak uit het regeerakkoord dat de kolencentrales uiterlijk 2030 worden gesloten. Het verbod op kolen levert zo een maximale bijdrage aan de kabinetsambitie om de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent terug te dringen.

Nederland heeft vijf actieve kolencentrales. De drie nieuwste centrales in de Rotterdamse haven en de Eemshaven moeten uiterlijk 31 december 2029 stoppen met het gebruik van kolen voor elektriciteitsproductie. Voor de twee oudste centrales wordt dit verbod na 31 december 2024 van kracht. In de periode daaraan voorafgaand kunnen de eigenaren hun centrales geschikt maken voor elektriciteitsproductie door middel van andere brandstoffen, zoals duurzame biomassa.

Het verbod op het gebruik van kolen maakt geen onderdeel uit de van de gesprekken over het klimaatakkoord. Minister Wiebes start binnenkort de internetconsultatie van het wetsvoorstel, dat hij na het zomerreces zal indienen bij de Tweede Kamer.