Schiphol Archieven - Utilities

Op zeven september jongstleden reed een tractor de meststof uit die het gras rond de landingsbanen van luchthaven Schiphol in conditie moet houden. Het bijzondere was dat deze meststof, struviet, uit het rioolwater van de luchthaven is gewonnen. Strategisch adviseur Utilities Leon Bakuwel van Schiphol Group: ‘Met de afronding van deze duurzame pilot die een mooi voorbeeld is van de cradle to cradle filosofie komt Schiphol een stapje dichter bij zijn ambitie om de duurzaamste luchthaven van de wereld te zijn.’

In 2012 committeerde de directie van Schiphol Group zich aan een aantal duurzaamheidsambities. Zo wil Schiphol toegroeien naar een zero waste airport in 2030 en men voor de eigen activiteiten – die van de Schiphol Group dus – naar klimaatneutrale-bedrijfsvoering. Bakuwel: ‘Naast dat we al het eigen energieverbruik vergroenen door middel van certificaten, zijn we ook gestart met een aanbestedingstraject om honderd procent van ons eigen elektriciteitsverbruik uit nieuw te bouwen duurzame Nederlandse bronnen te betrekken.’
In de duurzaamheidsambities van de luchthaven Schiphol zijn ook het water- en afvalmanagement verweven. Bakuwel: ‘In de cradle-to-cradle filosofie is de eerste stap het terugdringen van het gebruik aan de bron. Als het gaat om water betekent dat bijvoorbeeld het aanleggen van waterbesparende toiletten of het terugbrengen van het spoelvolume in bestaande toiletten. In het begin deden we dit heel pragmatisch door een baksteen in het waterreservoir te plaatsen. Door het monitoren van het waterverbruik is de effectiviteit van de waterbesparingsmaatregelen te volgen. Het waterverbruik van het terminalcomplex, per passagier omgerekend, is in de afgelopen tien jaar met 21  procent teruggebracht.’

De-icing afvalwater

In de voorgaande jaren zijn verschillende experimentele projecten uitgevoerd om op een duurzamere wijze om te gaan met afvalwater. In 2010 is een proefinstallatie gebouwd om te testen of het mogelijk was algen te kweken met het water dat wordt gebruikt voor het ijsvrij maken van vliegtuigen. In het de-icing afvalwater zit namelijk glycol en dit kan door algen worden afgebroken. ‘Wat we deden was eigenlijk heel simpel: Op specialere platforms wordt het water opgevangen, in opslagtanks verzameld en geleidelijk naar de zuiveringsinstallatie verpompt. Helaas bleek de combinatie van het zuiveren van het opgevangen de-icingwater en produceren van hoogwaardige algen in deze specifieke praktijksituatie niet haalbaar.
Het terugwinnen van het glycol, is ook beproefd, in de praktijk bleek het onmogelijk de-icingwater met voldoende hoge glycolconcentratie op te vangen, waardoor de glycolterugwinning zo energie-intensief was dat het duurzamer was om het op de natuurlijke manier te laten afbreken.’ Het de-icingafvalwater wordt nu met vrachtwagens afgevoerd naar een drietal afvalwaterzuiveringen die glycol gebruiken als voedingstof in hun biologische zuiveringsproces om stikstof te kunnen verwijderen.

AWZI-Schiphol

De AWZI (afvalwaterzuiveringsinstallatie) op Schiphol zuivert op biologische wijze zo’n vierduizend kuub sanitair afvalwater per etmaal, wat te vergelijken is met het afvalwater van een stad met 45 duizend inwoners. Het te zuiveren afvalwater komt behalve van de terminals en kantoren ook van de toiletten van de vliegtuigen en gaat naar de AWZI. Bakuwel: ‘In 2004 hebben we de AWZI overgedragen aan Evides Industriewater omdat afvalwaterverwerking voor hen een kernactiviteit is en voor ons een bijzaak. Bijkomend voordeel was dat ook Evides duurzaamheidsambities heeft en wil investeren in toekomstbestendige, circulaire oplossingen.’

Pilot fosfaatterugwinning

In 2013 startte het TKI-project ‘Sustainable airport cities’, Amsterdam Airport Schiphol, Vewin, Evides Industriewater en KWR Watercycle Research Institute werken samen om fosfaat te winnen uit afvalwater. Het project is mede gefinancierd uit de Toeslag voor Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) van het ministerie van Economische Zaken. Bakuwel: ‘Het project omvat twee onderwerpen: (1) het terugwinnen van fosfaat uit afvalwater van Schiphol via pilot onderzoek en (2) het selecteren van een zodanige kwaliteit product dat het zonder nabewerking als meststof kan worden ingezet, liefst in de omgeving van de luchthaven.’
Technologiekeuze en de kwaliteit van het struviet om direct toe te kunnen passen zijn belangrijke aspecten geweest in de bepaling met welke afvalwaterstroom de fosfaatterugwinning het beste tot zijn recht zou komen. Bakuwel: ‘Verschillende deelstromen zijn door de struvietreactor op de AWZI Schiphol van Evides gevoerd. Het sanitair water afkomstig van de vliegtuigen alsook het centraat uit de centrifuge voor het uitgegiste zuiveringsslib is getest. Op de AWZI wordt namelijk het zuiveringsslib vergist, het vrijkomende groene gas wordt weer ingezet voor de verwarming van gebouwen op de AWZI.
De meest fosfaatrijke deelstroom was het centraat waarbij het fosfaat ook nog eens zeer geconcentreerd was. Dat is van belang voor de waarde van het struviet in de keten en voor de businesscase. ‘De opbrengsten zijn niet zozeer het uitgangspunt geweest’, voegt Bakuwel daaraan toe. ‘Van struviet zal je voorlopig niet rijk worden. Fosfaat is belangrijk voor de voedselvoorziening en de wereldvoorraad van deze grondstof is eindig. Fosfaat wordt in de toekomst schaarser omdat fosfaatmijnen in bijvoorbeeld Marokko en China uitgeput raken. Tot die tijd is het fosfaat dat daar vandaan komt echter nog wel vele malen goedkoper dan het fosfaat dat wij op Schiphol op beperkte schaal terugwinnen’.

Een procestechnische randvoorwaarde voor de haalbaarheid van struvietproductie op de AWZI Schiphol is implementatie van volledige biologische fosfaatverwijdering. Op dit moment wordt het fosfaat nog voornamelijk chemisch verwijderd. Indien biologische fosfaatverwijdering wordt doorgevoerd in combinatie met fosfaatterugwinning, dan heeft dit als belangrijkste voordeel dat er minder chemisch slib hoeft te worden afgevoerd.’

Wetswijziging

De gehele pilotinstallatie bestaat in de basis uit een stripper, een reactietank en bezinker en heeft weinig ruimtebeslag nodig. Dankzij deze eenvoudige configuratie kan de reactor nagenoeg autonoom werken en vraagt dus weinig aandacht. Enig minpunt was dat de korrelgrootte in de test nog wat tegenviel.
In 2015 is de pilot afgerond en is er struviet geproduceerd met een goede kwaliteit, ook wat betreft hygiëne en microverontreinigingen.
Bakuwel: ‘Het uitrijden kon pas in 2016 plaatsvinden nadat de afvalstoffenwet was aangepast waardoor stuviet wettelijk gezien geen afvalstof meer is maar als grondstof wordt gezien. Schiphol heeft op het landingsterrein grote stukken grasland en na werkzaamheden wordt er normaal gesproken weer gras gezaaid en kunstmest gebruikt om het gras in goede conditie te brengen. Onlangs is hiervoor als proef gebruik gemaakt van zevenhonderd kilo zelfgeproduceerde struviet in plaats van de traditionele kunstmest.

Met het uitrijden van het struviet afgelopen september hebben we de proef met fosfaatterugwinning succesvol afgerond. De vraag is uiteraard wat onze volgende stap wordt. Evides gaat de AWZI  verbouwen om aan strengere lozingseisen te voldoen, dat is natuurlijk een mooie gelegenheid om te kijken of we daar niet tegelijkertijd een extra stap aan kunnen toevoegen om struviet te produceren.’