Topsector Energie Archieven - Utilities

Over tien jaar is waterstof qua technologie klaar voor grootschalige introductie in een heel scala van toepassingen in Nederland. Ulco Vermeulen, voorzitter van het TKI Nieuw Gas van de Topsector Energie, overhandigde de Routekaart Waterstof aan Sandor Gaastra, directeur-generaal Energie van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De Routekaart beschrijft waar en hoe duurzame waterstof kan worden ingebed in het Nederlandse energie- en grondstoffensysteem.

De Routekaart stelt dat nu investeringen noodzakelijk in pilots en demonstratieprojecten zodat ervaring kan worden opgebouwd, vooral in de industrie en de mobiliteit, de meest kansrijke markten voor duurzame waterstof. Innovaties blijven belangrijk om nieuwe toepassingen mogelijk te maken en om de kosten van de technologie en van systemen, en daarmee de kostprijs van waterstof, verder te laten dalen. De Routekaart is in opdracht van EZK door TKI Nieuw Gas opgesteld.

Systeemrol van waterstof

Waterstof vervult een belangrijke systeemrol. Waterstof biedt flexibiliteit vanwege de verschillende toepassingsmogelijkheden. Het koppelt markten aan elkaar zoals (offshore) windparken en de chemische industrie waar waterstof kan worden gebruikt voor de opwekking van hogetemperatuurwarmte en als grondstof voor chemicaliën voor de productie van bijvoorbeeld ammoniak. Het is een duurzaam alternatief voor koolstofhoudende energiedragers, zoals diesel in vrachtwagens, schepen en treinen waar batterij-elektrische oplossingen niet toereikend zijn. Het kan in de bestaande gebouwde omgeving aardgas vervangen. Waterstof biedt ook grootschalige opslag gedurende langere perioden. Voor het transport van waterstof kan de huidige gasinfrastructuur worden gebruikt.

Groene waterstof

Voor de productie van waterstof bestaan diverse mogelijkheden. Groene, duurzame waterstof kan bijvoorbeeld worden geproduceerd uit duurzame elektriciteit afkomstig van wind en zon. Daarbij wordt elektriciteit gebruikt om via elektrolyse water te splitsen in waterstof en zuurstof. Voor grijze waterstof is aardgas de basis. Als de daarbij vrijkomende CO2 wordt afgevangen en bijvoorbeeld offshore in lege gasvelden wordt opgeslagen, is er sprake van blauwe waterstof die klimaatneutraal is. De routekaart pleit voor groene, duurzame waterstof en stelt dat grijze op de korte termijn en blauwe waterstof op de middellange termijn kunnen helpen om de markt voor waterstof snel te ontwikkelen.

Nederland kan koploper worden in Europa

Nederland is uitstekend gepositioneerd om een belangrijke rol te spelen op het gebied van waterstof. De Nederlandse ambities voor offshore wind, de sterke industriepositie, de uitstekende infrastructuur (havens, gasleidingen, gasvelden, aanlanding elektriciteit) en de goede kennispositie vormen een stevige basis om met klimaatneutrale en duurzame waterstof onze ambitieuze klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050 te halen.

De Routekaart stelt dat integrale plan- en visievorming noodzakelijk is. Een heel scala aan ontwikkelingen heeft invloed op waterstof, zoals de productie van duurzame elektriciteit uit wind en zon, de behoefte aan infrastructuur, verduurzaming van de industrie, de beschikbaarheid van gasnetten, de mogelijkheden van CCS (CO2-afvang en -opslag) en beleid op het gebied van energie, klimaat en innovatie. Duidelijkheid en keuzes zijn vereist om de kansen die waterstof biedt te kunnen verzilveren.

De Topsector Energie heeft de MVI-E Brigade, wat staat voor Maatschappelijk Verantwoord Innoveren – Energie, ingesteld. De Brigade bestaat uit een groeiende groep mens- en maatschappijwetenschappers die bijdragen aan regionale initiatieven gericht op de energietransitie. Binnen de MVI-E Brigade wordt mens- en maatschappijwetenschappelijke kennis ontwikkeld en toegepast samen met mensen uit de regionale praktijk en ontstaat nieuwe bedrijvigheid.

De opgave is om de samenleving aan te zetten tot daadwerkelijke verandering in de productie en het gebruik van energie. De bundeling van de kracht en eigenheid van partijen zal een nieuwe impuls geven aan de regionale energietransitie, waarbij het gedeelde doel is het verbreden en versnellen van de energietransitie via een co-creatieproces met de maatschappij met nadruk op het opbouwen en toepassen van de sociale wetenschappen.

Twee van de initiatiefnemers van MVI-E brigade in het landsdeel Oost – de provincie Overijssel en de Universiteit Twente (UT) – hebben een voorstel uitgewerkt voor de regionale transitiesamenwerking. De regionale transitiesamenwerking kent de volgende onderdelen: een regionale kennisagenda, een quick-response platform, leren van lopende projecten en uitwisseling tussen wetenschap en bestuur, het monitoren van de voortgang van de regionale energietransitie en beleid en tot slot het zichtbaar maken van de regionale energietransitie in de samenleving. Vanuit de provincie Overijssel is gedeputeerde Annemieke Traag aangesloten en vanuit de UT prof. Menno de Jong.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek onderzocht de bijdrage van de negen topsectoren voor de Nederlandse industrie. De topsector Energie is in dit rijtje een negatieve uitschieter. De toegevoegde waarde van die topsector nam sinds 2015 met twintig procent af. De grootste oorzaak daarvan is de teruglopende exploitatie van aardgas. 

De negen door het kabinet aangewezen topsectoren namen in 2015 een kwart van het bruto binnenlands product voor hun rekening. Ze droegen vooral sterk bij aan de export en aan de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling. Keerzijde is dat de topsectoren ook meer CO2 uitstoten, blijkt uit de gepubliceerde cijfers van het CBS.

Van de totale uitvoer van goederen uit Nederland kwam bijna veertig procent voor rekening van een van de sectoren die als toonaangevend worden beschouwd. De topsectoren waren verantwoordelijk voor bijna drie kwart van alle R&D-uitgaven, maar ook voor bijna drie kwart van de broeikasuitstoot.

Productiewaarde

De totale productiewaarde van de topsectoren nam tussen 2010 en 2016 toe met twaalf procent tot 446 miljoen euro. De economie als geheel groeide in die periode met acht procent. Als gekeken wordt naar de toegevoegde waarde, de productiewaarde min elders ingekochte producten en diensten, groeien de topsectoren juist minder hard dan de economie als geheel. De toename sinds 2010 is bij topsectoren vier procent en bij de hele economie acht procent.

Topsector Energie

Van de afzonderlijke topsectoren is de toegevoegde waarde het sterkst gegroeid bij ‘Life sciences & health’ en ‘Agri & food’, beide met ruim twintig procent. Negatieve uitschieter is de sector energie, waar de toegevoegde waarde met bijna twintig procent afnam. De terugloop in de energiesector is te verklaren doordat er veel bedrijven in zitten die zich richten op aardgas. De overheid heeft de exploitatie daarvan in de gemeten jaren sterk teruggebracht.

Werkgelegenheid

De werkgelegenheid in de topsectoren nam tussen 2010 en 2016 toe met 43.000 naar 1,4 miljoen arbeidsjaren. De helft van de banengroei komt voor rekening van de sector hightechsystemen en -materialen. In deze sector werken 467.000 mensen, waarmee het de grootste banenmachine van de negen is. In de creatieve industrie en de energiesector trok de werkgelegenheid ook sterk aan. In de transport en logistiek verdwenen juist zeventienduizend banen.

Het ministerie van Economische Zaken opende meerdere subsidieregelingen voor energie-innovatieprojecten binnen de Topsector Energie. Er is 130 miljoen euro beschikbaar voor energie-innovatieprojecten die zorgen voor schone en efficiënt opgewekte energie die Nederland economisch sterker maakt.

Met de energie-innovatiesubsidies stimuleert het ministerie van Economische Zaken onderzoek, ontwikkeling en demonstraties voor onder meer (consortia van) bedrijven en kennisinstellingen.

Vanaf 3 april zijn de volgende regelingen geopend:

  • Demonstratie Energie Innovatie (DEI)
  • Hernieuwbare Energie
  • MVI Energie
  • Systeemintegratiestudies
  • Biobased Economy en Groen Gas (BBEG) Innovatie
  • Urban Energy
  • Energie en Industrie Early Adopter Projecten (EAP’s)
  • Energie en Industrie Joint Industry Projecten (JIP’s)
  • Systeemintegratie op de Noordzee
  • Wind op Zee R&D

Projectidee vooraf toetsen

Bent u van plan om subsidie aan te vragen? Laat uw projectidee vooraf toetsen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Doe dat via het projectideeformulier. Tot 3 weken voor sluiting van de regeling krijgt u dan tijdig een gepast advies.